Gott málefni en vondar tillögur

Á grundvelli samþykkrar þingsályktunartillögu fól innanríkisráðherra, í samstarfi við félags- og húsnæðismálaráðherra að skipa fimm manna starfshóp sem kanna átti kosti og galla þess að heimila tvöfalda búsetu eða tvöfalt lögheimili skilnaðarbarna sem njóta sameiginlegrar forsjá foreldra sinna, í því skyni að jafna stöðu skilnaðarforeldra.

Þegar ég fór á fund nefndarinnar fyrir hönd Samtaka meðlagsgreiðenda, gagnrýndi ég harðlega að nefndinni hafi ekki verið falið eða verið heimilt að kanna aðrar leiðir til að rétta af hag umgengnisforeldra, en með því að leggja til tvöfalda búsetu eða tvöfalt lögheimili. Frá upphafi hafa Samtök meðlagsgreiðenda lagt á það áherslu að leiðir til réttarbóta til handa umgengnisforeldrum skerði ekki hagsmuni skilnaðarbarna né lögheimilisforeldra. Höfum við lagt til að Íslandi feti í fótspor Dana og bjóði umgengnisforeldrum skattafslátt með hverju greiddu meðlagi.

Í fyrsta lagi leggur nefndin til að barnalögum verði breytt þannig að þau heimili skipta búsetu barns á grundvelli saðfest samkomulags foreldra, sem hefur áhrif á ákvarðanatöku í málefnum barns og framfærslu þess. Í annan stað á slíkt samkomulag að umgengnisforeldri fái ýmsan stuðning frá velferðarkerfinu, sem nú er ætlaður einstæðum foreldrum og eftir atvikum, öðrum lögheimilisforeldrum. Þá er lagt til að sveitarfélög lagi þjónustu sína að breyttum þjóðfélagsháttum og jafnri ábyrgð og skyldna foreldra. Er lagt þá til að tölvukerfi Þjóðskrár Íslands færi til bókar upplýsingar um barn í skiptri búsetu. Þannig myndu meðlög falla sjálfkrafa niður, en skipt búseta verður samkvæmt tillögunum háð samkomulagi foreldra og verður ekki hægt að fá úrskurð stjórnvalds eða dómstóla um þá tilhögun.

Leiðir af framansögðu að ákvörðun um skipta búsetu er háð samþykki hins einstæða foreldris, og má ætla að hið einstæða foreldri muni hvenær sem er geta rift þeim samningi þar sem meðlög og bætur tilheyra barni en ekki foreldri. Ljóst má vera að um miklar fjárhæðir eru um að ræða, þar sem fjárhæð meðlaga er um 27 þúsund krónur og velferðarbætur með hverju skilnaðarbarni einstæðs foreldris 40-60 þúsund krónur á mánuði. Þeir fjármunir sem hið einstæða foreldri fórnar með samkomulaginu er allt að 60 þúsund krónur í skattfrjálsar ráðstöfunartekjur á mánuði, sem gæti þess vegna verið afborgun upp í nýjan Toyota Avensis. Sú upphæð gæti verið hærri, ef meðlögin eru aukin. Alla jafna hafa einstæðir foreldrar ekki efni á að fórna slíkum réttindum, -jafnvel þótt málstaðurinn sé góður.

Ljóst má vera að tillögur hópsins henta ekki nema þeim einstæðu foreldrum sem eru mjög vel stæð, á góðum launum, skuldlausu húsnæði og eru tilbúin að fórna miklum fjárhæðum til að taka þátt í kynjabaráttunni. Tillögurnar eru með öllu óraunhæfar, og til þess fallnar að skerða hagsmuni skilnaðarbarna og auka á þrætur skilnaðarforeldra.

Eftir sem áður leggja Samtök meðlagsgreiðenda til að Alþingi samþykki að greiða skattafslátt með hverju greiddu meðlagi, líkt og gert er í Danmörku. Kostir slíks fyrirkomulags eru þeir að stjórnsýslukostnaður verður minni, hvati myndast til að greiða meðlög og stuðlar jafnframt að aukinni umgengni og auknum lífsgæðum og lífsskilyrðum skilnaðarbarna. Mikilvægt er einnig að slíkt fyrirkomulag skerði ekki lífskjör lögheimilisforeldra og sé til þess fallið að draga úr deilum skilnaðarforeldra.

Ber þó að taka fram að margt gott er í skýrslu innanríkisráðherra og er tekið undir mikilvægi þess að Þjóðskrá Íslands skrái kyn- og fjölskyldutengsl í bækur sínar auk upplýsinga um forsjá. Einnig að þjónusta sveitarfélaga, Lánasjóðsins og annarra stjórnvalda, taki tillit til þátttöku feðra í uppeldi barna sinna.