Ísland ásamt öðrum EFTA-ríkjum í viðræðum um nýtt bankaeftirlit

Tillaga er á borðinu um nýja stofnun á vettvangi EFTA-ríkjanna sem myndi sinna sameiginlegu fjármálaeftirliti á Íslandi, Noregi og Liechtenstein og koma í stað sameiginlegs Bankaeftirlits Evrópusambandsins. Er þetta meðal annars gert til að standast skilyrði íslensku stjórnarskrárinnar. Viðræður um málið standa yfir á milli EFTA-ríkjanna og Evrópusambandsins.

Bjarni Benediktsson, fjármála- og efnahagsráðherra, ávarpaði ársfund Fjármálaeftirlitsins í dag. Í ræðu sinni kom hann inn á þann stjórnskipulega vanda sem fylgir sameiginlegu bankaeftirliti Evrópusambandsins sem tekur til starfa í nóvember.

Sameiginlegt bankaeftirlit ESB verður fyrst um sinn á vettvangi Evrópska Seðlabankans en síðan sem sjálfstæð stofnun. Talið er að slíkt yfirþjóðlegt fjármálaeftirlit, sem væri sett yfir FME hér á landi, standist ekki stjórnaskrána þar sem slíkt feli í sér yfirþjóðlegt valdframsal sem rúmist ekki innan hennar. Það gangi í raun í berhögg við tvíeðliskenninguna sem EES-samningurinn grundvallast á, um tvíeðli landsréttar og þjóðaréttar.

Þetta var mat íslenskra fræðimanna í stjórnskipunarrétti þegar tilskipun um hið sameiginlega fjármálaeftirlit ESB lá fyrir og var greint frá því í burðarfrétt á forsíðu Fréttablaðsins í maí 2012.

Bjarni Benediktsson segir að nú sé unnið að lausn á málinu á vettvangi EFTA-ríkjanna, Noregs, Íslands og Liechtenstein, sem rúmast innan íslensku stjórnarskrárinnar. 

„Málið sjálft snýr að fjármálaeftirliti evrópska fjármálaeftirlitsins og völdum þess til að grípa fram fyrir hendurnar á fjármálaeftirlitum aðildarríkjanna, ef því sýnist svo. Við getum ekki fellt okkur við að færa slíkt vald til stofnunar sem við eigum ekki aðild að. Þess vegna hefur verið lagt til að EFTA-ríkin, þ.e. Ísland, Noregur og Liechtenstein sem eru aðilar að innri markaðnum, spegli þetta fyrirkomulag með stofnun sem þau eiga aðild að innan EES-samningsins,“ segir Bjarni. Þannig yrði þetta í reynd svipað og samkomulagið og löggjöfin um EFTA-dómstólinn. 

Skúli Magnússon, héraðsdómari sem um fimm ára skeið var ritari EFTA-dómstólsins, vann lögfræðiálit um málið þar sem hann kemst að þeirri niðurstöðu að tillagan rúmist innan íslensku stjórnarskrárinnar.

Bjarni Benediktsson segir að Norðmönnum sé umhugað um að verja tvíeðli EES-samningsins.

„Við höfum átt samstarf við þá og Liechtenstein um þetta enda skiptir máli að ríkin stilli saman strengi í tillgöugerð.“