Bókaþjóð án bóka

Hvað þýðir það að vera bókaþjóð? Algeng svör eru hér oft miðuð við fólksfjölda, til dæmis að tiltölulega margir skrifi eða lesi hér bækur eða tiltölulega mikill tími sé látinn í lestur bóka, að íslenskar (forn)bókmenntir séu sérstaklega mikilvægar eða hér mikið lesnar. Í þessari grein er einungis litið til tveggja atriða, það er hversu stór hluti Íslendinga er einungis læs á íslensku og hversu mikið kemur út af bókum árlega á íslensku miðað við önnur tungumál (sjá www.worldometers.info/books/).

Um þriðjungur Íslendinga mun aðeins hafa lokið skyldunámi en um helmingur að hámarki skyldunámi og einu námsári að auki. Ýmsar tölulegar upplýsingar og upplýst mat, meðal annars fengið frá kennurum og öðrum sem beinast og best til þekkja, benda til að færri en um 20 prósent íslenskra kjósenda, það er Íslendinga 18 ára og eldri, geti lesið bók á ensku þótt færri láti ef til vill af því verða.

Svipað sé að segja varðandi skilning á útsendingum helstu sjónvarpsstöðva heims og á innihaldi og möguleikum internetsins. Bók sem ekki er þýdd á íslensku mun nánast aldrei nefnd og enn síður auglýst eða rædd. Lauslega áætlað virðast um 80 prósent Íslendinga einungis að gagni læsir á íslensku, en á íslensku koma aðeins um 1.500 nýjar bækur út á ári og langmest skáldsögur.

Fyrir þá sem læsir eru á ensku er staðan mjög ólík. Í Bandaríkjunum og Bretlandi koma út á ensku meira en hálf milljón nýrra bóka á ári eða til dæmis margfalt fleiri en allar bækur sem gefnar hafa verið út á íslensku frá upphafi. Á frönsku í Frakklandi einu koma út meira en 60 þúsund nýjar bækur á ári og yfir 90 þúsund á þýsku í Þýskalandi einu. Hægt er að finna ótal bækur og meðal annars nýlegar bækur um nánast hvaða efni sem er á til dæmis ensku, frönsku, þýsku og spænsku.

Hins vegar er nánast aldrei bók til um neitt efni á íslensku og allra síst nýleg bók, það er bók sem ekki er úrelt. Við þessar erfiðu aðstæður búa langflestir Íslendingar og íslenskir kjósendur. Verulegur hluti Íslendinga er hins vegar fluglæs og mælandi á ensku og jafnvel fleiri af helstu tungumálum heims og hefur því aðgang að öllu hugsanlegu efni og umfjöllun eftir ótal leiðum (svo sem alþjóðlegum blöðum, bókum, sjónvarpi og interneti).

Þjóðin skiptist í tvo hópa

Þjóðin skiptist þannig í tvo ólíka hópa, sem oft lifa í ólíkum heimum næstum sem útlendingar hverjir gagnvart öðrum og gjarnan báðum erfitt. Íslensk „alþýða“ eða „almenningur“ fer hér að vanda mjög halloka og þetta ástand því augljóslega óásættanlegt og fer versnandi vegna síaukins framboðs á hvers kyns auðsóttu efni á helstu tungumálum heims.

Gífurlegt hagsmunamál almennings er því að hefja strax kennslu tungumála miklu fyrr í skólakerfinu og standa að henni þannig að sérhverjum Íslendingi séu tryggð full tök á einu af helstu tungumálum heims löngu fyrir lok skyldunáms og sé fyrir tólf ára aldur læs, skrifandi og talandi nánast sem um annað móðurmál sé að ræða, enda yrði það langhelsta samskiptamál hans eða hennar í stöðugt fjölmennari og samtengdari heimi þar sem íslenska er notuð af örfáum og skilst ekki utan Íslands.

Allmargir, meðal annars í mennta-, menningar-, fjölmiðla-, útgáfu- og stjórnmálageiranum, sem hvað best geta hér hjálpað njóta stundum góðs af núverandi einangrunarástandi vegna lítillar samkeppni. Þeir koma víða að ákvörðunum um breytingar á þeirri skipan skólamála sem enn lokar þúsundir Íslendinga inni í íslenskunni einni, fjölmarga fyrir lífstíð, og er því augljóslega ekki lengur ábyrg.

Á okkar tímum er hvert ár dýrmætt og ekki lengur fært að bíða eftir nýjum kynslóðum og löngu óhjákvæmilegum breytingum í kennslu tungumála í öllum aldursflokkum. Almenningur um land allt, meðal annars barna sinna vegna, verður því hugsanlega að taka málið í sínar hendur.