Heilbrigðismál í aðdraganda kosninga

Undanfarin ár hefur grimmt verið skorið niður í heilbrigðismálum, jafnt í höfuðborginni sem á landsbyggðinni. Víðast hvar, svo sem í heilsugæslunni og á Landspítalanum, lætur nærri að niðurskurður fjárveitinga sé um 20% síðastliðin fjögur ár.

En hvaða áhrif hefur þetta haft? Mikill niðurskurður á fjárframlögum hefur leitt til þess að starfsmönnum hefur fækkað, sjúkrarúmum hefur fækkað, sjúkradeildum og stofnunum hefur verið lokað eða þær sameinaðar. Þetta hefur leitt til verri þjónustu, lengri biðtíma, hærri kostnaðar, óhagræðis og óöryggis fyrir þá sem þjónustu heilbrigðiskerfisins hafa þurft að njóta.

Biðlistar hafa lengst

Biðlistar eftir ýmsum aðgerðum og rannsóknum hafa lengst (tölur frá Embætti landlæknis), rannsóknir hafa sýnt að endurinnlögnum á lyflækninga- og skurðlækningadeildir Landspítalans hefur fjölgað og sjúklingar hafa kvartað yfir óhóflegri bið eftir þjónustu, ekki síst á bráðadeild spítalans. Ekki má heldur gleyma að tækjamál Landspítalans hafa verið í ólestri vegna of lítilla fjárveitinga mörg undanfarin ár. Í janúar og febrúar herjaði árleg inflúensa, RS- og nóroveirufaraldrar á landsmenn með þeim afleiðingum að spítalinn yfirfylltist af sjúklingum. Álag á starfsfólk jókst og spítalinn var á köflum settur á svonefnt viðbragðsstig. Svona var ástandið ekki fyrir fáum árum, um það eru flestir sammála.

Í heilsugæslunni er ástandið með líkum brag. Skortur er á heimilislæknum og árum saman hefur reynst erfitt að manna stöður þeirra, ekki síst á landsbyggðinni. Þótt námsstöðum í heimilislækningum hafi fjölgað er það enn ekki farið að skila sér í nægilegum fjölda fullmenntaðra heimilislækna. Þúsundir manna hafa ekki sinn eigin heimilislækni og fyrirheit ráðamanna um að heilsugæslan eigi að vera fyrsti viðkomustaðurinn virkar ekki sem skyldi.

Svona má áfram telja. Mikið hefur verið rætt um vaxandi álag, bág launakjör og flótta starfsmanna úr heilbrigðisgeiranum. Hvað lækna snertir hefur þeim fækkað um 10% frá hruni og meðaldur þeirra hefur hækkað. Starfandi læknum á aldrinum 60-69 ára fjölgaði hlutfallslega úr 16,5% árið 2007 í 24% árið 2011, eða um 45%. Fjölmargir ungir sérfræðilæknar sem lokið hafa sérnámi erlendis treysta sér ekki til að flytja til Íslands vegna bágra starfsaðstæðna og lélegra launakjara. Margir eldri sérfræðilæknar sem búsettir hafa verið á Íslandi árum og áratugum saman hafa flutt til útlanda eða tekið að sér hlutastörf erlendis þannig að starfskraftar þeirra nýtast ekki til fulls á Íslandi. Þetta eru allt breytingar til hins verra fyrir íslenskt heilbrigðiskerfi. Við þessu þarf að bregðast.

Krafa kjósenda

Ummæli ýmissa ráðamanna um að heilbrigðiskerfinu hafi verið sérstaklega hlíft í niðurskurði undanfarinna ára eru á skjön við upplifun starfsmanna. Margir, líklega flestir, sem að heilbrigðismálum starfa telja þvert á móti að heilbrigðiskerfinu hafi hnignað og þjónustan versnað umtalsvert undanfarin ár. Almennt mat er að alltof langt hafi verið gengið í niðurskurðinum undanfarin ár. Við því þarf að bregðast.

Nú er að koma vor og alþingiskosningar nálgast óðum. Aldrei hafa fleiri flokkar og samtök boðið fram krafta sína. Fyrir skömmu fór ég inn á heimasíður framboðanna og þar var ekki alltaf um auðugan garð að gresja þegar kom að umfjöllun um heilbrigðismál. Það hlýtur að vera skýlaus krafa kjósenda að þeir sem bjóða fram til Alþingis hafi skýra stefnu í heilbrigðismálum ekki síður en öðrum þjóðfélagsmálum. Hvernig hyggjast stjórnmálaflokkarnir bregðast við vandamálum heilbrigðiskerfisins á næsta kjörtímabili?