Vandi skólastarfs felst ekki í kjarasamningi

Eitt af vandamálum grunnskólans er klisjukenndur málflutningur sumra sveitarstjórnarmanna. Í grein Þorbjargar Helgu Vigfúsdóttur 31. janúar sl. er mikið um klisjur. Borgarfulltrúinn ver stærstum hluta greinar sinnar í að fjalla um hvað kjarasamningur grunnskólakennara sé erfiður og flókinn og lætur í það skína að hann sé eitt helsta vandamál skólastarfs á Íslandi. Þetta er ein elsta og þreyttasta klisja sveitastjórnarmanna. „Stagbættur kjarasamningur", „flókinn" og að „…tilfinning sé sú að hann hindri framþróun og sveigjanleika í skólastarfi með fjölmörgum klásúlum um kennsluskyldu, undirbúningstíma og kennsluafslætti". Allt eru þetta þreyttar og gamlar lummur, settar fram án nokkurs rökstuðnings.

Guði sé lof fyrir kennsluskyldu og undirbúningstíma. Það er eina vörn kennara gegn gegndarlausri ásókn sveitarfélaganna um síaukið vinnuframlag kennara. Hið rétta er að kjarasamningurinn kemur hvergi í veg fyrir eðlilegt skólastarf og eðlilega skólaþróun. Allt frá árinu 2004 hefur verið farvegur í kjarasamningi grunnskólakennara fyrir einstaka skóla til að sníða skólastarfið að sínum þörfum. Þeir skólastjórnendur og kennarar sem kjósa að haga störfum sínum með öðrum hætti en kveðið er á um í aðalkjarasamningnum geta það með góðu móti. Frá 2004 hefur þetta verið hægt og af tæplega 170 skólum á landinu hafa 3-5 skólar nýtt sér þetta árlega.

Fjármagn vantar

Það er ánægjulegt að sjá að það er ekki ágreiningur um að álagið og kröfurnar séu miklar og upptalning á því sem veldur er ágæt hjá borgarfulltrúanum, „kennarar sinni betur stuðningi við börn með sérþarfir, bjóði upp á fleiri iðnkúrsa, þverfaglega kennslu, einstaklingsmiðað nám, tölvukennslu og svo má lengi telja". Þetta er ekki eitthvað sem kennarar „segja", heldur er það staðreynd. Staðreynd sem m.a. kemur fram í niðurstöðum kannana og vinnu rýnihóps á vegum Félags grunnskólakennara og samninganefndar sveitarfélaga.

Þessir aðilar lögðu mikinn tíma og peninga í viðamikla könnun og vinnu stórs rýnihóps til að kanna hvernig skólastarfið hefur þróast á síðustu árum. Meginniðurstaða aðila er sú að öðrum verkefnum kennara en kennslu hefur fjölgað mikið, nemendahóparnir eru mun fjölbreyttari og tíminn til að sinna verkefnum er of lítill. Kennarar vinna mun meira en þeir eiga að gera og oft án þess að til komi greiðslur. Ekkert af þessu hefur nokkuð að gera með kjarasamning kennara, eins og klisjufræðingar halda fram. Það vantar fjármagn til skólanna!

Ég tek undir með borgarfulltrúanum þegar hann segir að „landsmenn séu sammála um að greiða eigi vel fyrir þetta mikilvæga starf". Ég held að þetta sé rétt en reynsla okkar kennara (eins og reyndar fleiri stétta sem sinna grunnþjónustu hérlendis) er því miður sú að þetta er gjarnan sett fram í blaðagreinum og í hátíðarávörpum en ALDREI sjást neinar vísbendingar um framkvæmdir. Þetta er enn ein klisjan sem sett er fram. Hvenær ætla stjórnmálamenn að standa við stóru orðin? Hver þorir? Það verður gaman að sjá efndir á stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar þar sem m.a. kemur fram að eigi „að ráðast nú þegar í jafnlaunaátak með aðgerðum sem beinast að því að rétta hlut starfsstétta þar sem konur eru í miklum meirihluta".

Búnir að fá nóg

Í ljósi niðurstöðu vinnu samningsaðila um að verkefnum kennara hafi fjölgað mikið og skort á tíma til að sinna þeim lagði Félag grunnskólakennara fram margar hugmyndir til lausnar vandanum. Allt frá því að byggja skólastarfið upp út frá þörf hvers nemanda fyrir kennslu og aðra þjónustu yfir í að laga ýmis atriði samningsins sem gætu haft áhrif á vandann. Skemmst er frá því að segja að þær hlutu lítinn hljómgrunn hjá viðsemjendunum.

Vandamál skólastarfs og grunnskólakennara er ekki kjarasamningurinn. Auðvitað má bæta hann. Grunnvandamálið er vilja- og/eða áhugaleysi sveitarfélaganna til að reka grunnskólann. Sveitarfélögin hafa ekki forgangsraðað í þágu menntunar. Það kostar að halda úti öflugu skólastarfi. Það er búið að skera niður í skólakerfinu ár eftir ár m.a. með fyrrgreindum afleiðingum. Nú er svo komið að skólastjórnendur eru búnir að fá nóg og nýlega hættu tveir þeirra störfum, þar sem þeir treysta sér ekki til að halda úti lögbundinni kennslu miðað við það fjármagn sem þeir hafa úr að spila. En auðvitað er þetta allt kjarasamningum kennara að kenna!

Því miður óttast ég að tækifærið til uppstokkunar sé að glatast. Ekkert af þeim hugmyndum sem fram hafa komið hafa hlotið hljómgrunn og því eru samningsaðilar stopp. Kennarar eru sérfræðingar í öllu því er lýtur að kennslu og hafa sérmenntað sig í því. Þrátt fyrir það eru þeir í stanslausu stappi við sveitarfélögin sem virðast halda að skólinn sé verksmiðja sem er opin frá 8-16. Í þessari verksmiðju vilja þau nota lögmál rekstrar og viðskipta og gera kennara að starfsmönnum við kennslufæribandið. Hvernig stendur á því að flestir sveitarstjórnarmenn virðast hafa miklu meira vit á skólastarfi en kennarar?