Hættulegt fordæmi Hæstaréttar

Ég vil hefja mál mitt með því að leggja áherslu á að þekking mín á lögum og lögfræði kemst ekki í hálfkvisti við reynslu og lagalega þekkingu dómara Hæstaréttar Íslands. Þar af leiðandi verður að taka orð mín með fyrirvara, í samræmi við þá staðreynd.

Það sem kom mér á óvart í dómi í máli nr. 521/2012 var sú niðurstaða meirihluta Hæstaréttar, fjögurra dómara, að sá verknaður að stinga fingrum upp í endaþarm brotaþola og leggöng og klemma þar á milli, hafi ekki fallið undir nauðgun í skilningi almennra hegningarlaga. Þá niðurstöðu byggðu dómararnir á þeim rökum að hvatir geranda hafi ekki staðið til kynferðislegrar nautnar. Hæstaréttardómarinn Ingibjörg Benediktsdóttir lagði hins vegar fram sératkvæði í dómnum og taldi þennan verknað falla undir nauðgun í skilningi laganna.

Sjálf er ég laganemi á þriðja ári og lærði Hæstaréttardóm núna fyrir jólaprófin sem tók af allan vafa um það að undir ákvæði 1. málsgreinar 194. greinar almennra hegningarlaga falla einnig „önnur kynferðismök", fingur í endaþarm eða leggöng þar með talin.

Eins og Ingibjörg tekur réttilega fram kemur þetta einnig skýrt fram í greinargerð með frumvarpi sem varð að breytingarlögum á kynferðisbrotakaflanum en þar segir m.a. [og nú vitna ég beint í sératkvæðið] að hugtakið „önnur kynferðismök" yrði lagt að jöfnu við samræði og bæri að skýra fremur þröngt þannig að átt væri við kynferðislega misnotkun á líkama annarrar manneskju, er kæmi í stað hefðbundins samræðis eða hefði gildi sem slíkt. Væru þetta athafnir sem veittu eða VÆRU ALMENNT TIL ÞESS FALLNAR að veita hinum brotlega kynferðislega fullnægju.

Ingibjörg heldur áfram og segir:

„Um hugtakið ,önnur kynferðismök' sagði síðan í athugasemdum við frumvarp sem varð að lögum nr. 61/2007 að undir það teldist meðal annars falla sú háttsemi að setja fingur eða hluti í leggöng eða endaþarm. Þetta hefur verið staðfest meðal annars með dómum Hæstaréttar 10. júní 2010 í máli nr. 421/2009, 16. febrúar 2012 í máli nr. 624/2011 og 16. maí 2012 í máli nr. 572/2011."

Hvatir geranda

Í dómum þeim sem Ingibjörg vitnar í er að vísu fjallað um hvatir geranda, en sé sakfelling á grundvelli 1. mgr. 194. gr. laganna eingöngu byggð á hvötum geranda þá er aðeins hægt að túlka þetta fordæmi á tvo vegu. Annars vegar þannig að gert sé upp á milli kynferðismaka eftir því hvort um sé að ræða getnaðarlim í leggöng eða eitthvað annað. Hins vegar getur fordæmi Hæstaréttar þýtt að sakfelling í kynferðisbrotamáli sé aldrei tæk nema hvatir geranda hafi staðið til kynferðislegrar nautnar.

Báðar niðurstöður eru lagalega ótækar á grundvelli texta ákvæðisins sem og lögskýringargagna með breytingarlögunum.

Tilgangur lagabreytingarinnar var að auka refsivernd á þessu sviði afbrota og það að láta hvatir brotamanns alfarið ráða niðurstöðunni getur, að mínu mati, ekki verið í samræmi við vilja löggjafans í þessu tilfelli.

Fordæmið þýðir þá í raun að ekki sé nóg með það að sanna þurfi þvinguð kynferðismök heldur þurfi einnig að sanna tilteknar hvatir geranda til að tækt sé að sakfella brotamann og það er ólíðandi og algjörlega í ósamræmi við réttarþróun í kynferðisbrotamálum.

Að endingu geri ég ráð fyrir því að flestir hafi kveikt á perunni varðandi kynjahlutföllin í atkvæðagreiðslunni í þessu tiltekna máli. Ég held að löngu sé orðið tímabært að jafna kynjahlutföllin í Hæstarétti Íslands, enda þurfa sjónarmið og reynsluheimur beggja kynja að komast að. Miklu hefur verið áorkað á þingi og í ríkisstjórn þó að enn sé langt í land. Sá hluti ríkisvaldsins sem tilheyrir dómstólum er hins vegar mikill eftirbátur og það er miður.