Íslendingar í átak gegn lömunarveiki á heimsvísu

„Ég man eftir hita og miklum sársauka þegar ég veiktist og ég man óljóst eftir því að foreldrar mínir gengu með mig um gólf daglangt áður en þau fengu lækni til að koma og skoða mig,“ segir Sigrún Hjartardóttir frá Tjörn í Svarfaðardal. Þetta var haustið 1955 og Sigrún þriggja ára. Hún var ein þeirra sem veiktust af lömunarveiki í síðasta stóra lömunarveikifaraldrinum sem gekk hér á landi.

Læknirinn sá fljótt hvers kyns var og lét flytja Sigrúnu á Sjúkrahúsið á Akureyri. Þar dvaldi hún fram yfir jól en var þá flutt til Reykjavíkur. Þar dvaldi hún fyrst um sinn í húsi í Þingholtunum sem kallað var Sóttvörn en fór svo á Heilsuverndarstöðina við Barónsstíg.

„Ég lamaðist í báðum fótum og höndum. Lömunin gekk að mestu til baka með tímanum nema í hægri öxlinni. Ég man ekki eftir mér með hækjur en ég man eftir mér í hjólastól. Annars man ég ekki mikið eftir því hvernig mér leið eftir að ég veiktist. Ég man þó eftir æfingunum sem ég var sett í. Þær tóku á.“

Eftir að Sigrún veiktist hætti hún að tala, umlaði þegar einhver reyndi að tala við hana. Einhverju sinni á meðan hún var á Heilsuverndarstöðinni kom hjúkrunarkona með nýfætt barn að sýna Sigrúnu. Þá sagði hún upp úr eins manns hljóði: „Hún er minni en Steinunn,“ en Steinunn var systir hennar. Þetta voru fyrstu orðin sem hún sagði í margar vikur og létti víst mörgum þegar hún gat tjáð sig á nýjan leik.

Sigrún varð að dvelja vegna veikinda sinna í Reykjavík á annað ár, fyrst á sjúkrastofnunum en síðan hjá ættingjum. Hún segist muna að fyrst eftir að hún kom heim í Svarfaðardalinn hafi foreldrar hennar verið að láta hana hlaupa um til að þjálfa hana. Hún segist muna eftir því að hafa verið völt á fótunum og óstyrk.

Sigrún náði sér ótrúlega vel af veikindum sínum og segir að hún hafi átt ósköp venjulegt líf. Hún varð því undrandi þegar eftirstöðvar lömunarveikinnar komu fram mörgum áratugum síðar.

„Á milli fertugs og fimmtugs fór ég að finna fyrir mikill þreytu og minnkandi getu í hægri hönd sem er stöðugt að ágerast. Ég áttaði mig ekki á hvað þetta var, það hafði enginn sagt mér frá því að eftirköst eftir veikina gætu komið fram löngu síðar. Skömmu fyrir aldamót las ég grein í blaði eftir sjúkraþjálfara sem hafði rannsakað fólk sem hafði fengið lömunarveiki á barnsaldri. Það hafði fengið lík einkenni og ég. Þá áttaði ég mig á því að þetta gæti átt við um mig líka, sem var raunin.“

Ætti að vera búið að útrýma lömunarveiki fyrir löngu

Margrét Guðnadóttir, prófessor í veirufræði, segir að það sé hægt að útrýma lömunarveiki og það ætti að vera löngu búið að því. Hér á landi var farið að bólusetja við lömunarveiki 1956.

Árangurinn er sá að enginn hefur greinst með lömunarveiki frá 1963 en þá greindust tveir með veikina. Í heiminum öllum greindust 233 með lömunarveiki í fyrra, það var í Pakistan, Afganistan og Nígeríu.

Margrét segir að það megi ekki hætta að bólusetja við lömunarveiki, þá geti hún gosið upp aftur.

„Það má ekki hætta að bólusetja fyrr en það er búið að útskrifa sjúkdóminn úr mannheimum og það verður að mínu mati ekki fyrr en 10 til 20 árum eftir síðustu bólusetninguna. Það sem við er að etja eru þrír stofnar jafnhættulegra veira. Þær berast með saur og óhreinindum milli fólks. Sjúklingar geta smitað í stuttan tíma með úðasmiti úr öndunarvegi. Leiðin í gegnum meltingarfærin er aðalsmitleiðin út í náttúruna og meðan það eru skítug vatnsból í þriðja heiminum verður erfitt að ganga úr skugga um að veiran sé að fullu horfin úr náttúrunni. Við verðum að skaffa öllu mannkyni hreint vatn og betra viðurværi, þá vinnst þessi barátta,“ segir Margrét.