Ábendingar vegna leiðara

Í leiðara Fréttablaðsins í gær eru settar fram staðhæfingar tengdar gjaldeyrisútboðum Seðlabanka Íslands sem sumpart byggja á misskilningi eða eru rangar.

Fullyrt er ranglega að í fyrsta sinn hinn 9. maí sl. hafi verið greint frá fjárhæð fjármuna til fjárfestinga samkvæmt fjárfestingarleiðinni. Í lok fyrri útboða hefur ávallt verið greint frá fjárhæð og fjölda tekinna tilboða í fjárfestingarleiðinni. Hafa ber í huga í þessu samhengi að helmingur erlendu fjárfestingarinnar í hverju tilviki kemur inn í gegnum útboð bankans en hinn helmingurinn með sölu gjaldeyris hjá innlendum banka.

Fullyrt er ranglega að þátttakendur í fjárfestingarleiðinni fái gefins fjármuni með þátttöku í útboðum. Þátttakendur í útboðum samkvæmt fjárfestingarleið eru í reynd að eiga viðskipti við erlenda aðila sem eiga innlendar eignir í formi innlána eða skuldabréfa, svonefndar aflandskrónur. Seðlabankinn er í því hlutverki að skapa vettvang fyrir aðila sem fjárfesta vilja á Íslandi til að selja gjaldeyri þeim erlendu aðilum sem selja vilja krónur. Þarna er um markaðsviðskipti að ræða og því fjarri lagi að einhver fái eitthvað gefins, hvað þá að hið opinbera sé með meðgjöf eins og einhverjir kunna að túlka leiðaratextann.

Ummæli seðlabankastjóra frá nóvember 2011 um að með opnun fjárfestingarleiðarinnar væri verið að opna leið fyrir aflandskrónur til fjárfestinga í íslensku atvinnulífi stendur óhögguð enda hafa aflandskrónur komið inn í íslenskt efnahagslíf í gegnum útboðsferilinn samkvæmt fjárfestingarleiðinni sem nemur liðlega 25 ma.kr. Hitt er svo annað mál og kann að hafa valdið misskilningi í þessu sambandi að lítill áhugi hefur verið af hálfu aflandskrónueigendanna sjálfra að sækja um flutning á þeim krónum til fjárfestinga á þeirra eigin vegum hér á landi en við það var átt í fréttatilkynningu bankans frá 9. maí sl. Það er ef til vill ekki undarlegt í ljósi þess að þessir aðilar eru þegar nokkuð brenndir af fjárfestingum sínum frá því fyrir hrun og því ekki líklegt að þeir yrðu áfjáðir í að koma með nýjan gjaldeyri til landsins í gegnum álandsmarkaðinn eins og fjárfestingarleiðin gerir ráð fyrir til þess að nota á móti aflandskrónum sínum. Jafnframt er rétt að vekja athygli á að einungis þær aflandskrónur sem hafa verið í samfelldu eignarhaldi frá upptöku gjaldeyrishafta hinn 28. nóvember 2008 hafa verið gjaldgengar til þátttöku í fjárfestingarleiðinni.

Fyrirspurnum blaðamanna um nöfn einstakra þátttakenda í útboðum er bankanum óheimilt að svara og vísast þar til þagnarskylduákvæða laga um Seðlabanka Íslands. Þetta veit leiðarahöfundur og ætti að upplýsa lesendur sína um í stað þess að haga texta sínum þannig að það sé af sjálfstæðum vilja eða þjónkun við einhverja annarlega hagsmuni að Seðlabankinn upplýsir ekki um þetta.

Vangaveltum leiðarahöfundar um hundruð erlendra eignarhaldsfélaga sem stofnuð voru í skattaskjólum á árunum fyrir hrun og hugsanlega þátttöku þeirra í útboðum verða að vera hans vangaveltur. Rétt er að undirstrika að samkvæmt skilmálum fjárfestingarleiðarinnar er skýrt kveðið á um að til þess að geta tekið þátt í útboðum megi fjárfestir eða lögaðili þar sem hann á eða átti sæti í stjórn eða er eða var í forsvari fyrir, ekki hafa verið ákærður af handhafa ákæruvalds eða kærður til lögreglu af Seðlabankanum, og máli vegna þess sé enn ólokið hjá ákæruvaldi eða lögreglu, eða hafa vanefnt verulega óuppgerða stjórnvaldssekt eða sátt; allt vegna brota á lögum um gjaldeyrismál, nr. 87/1992, og reglum settum á grundvelli þeirra. Þannig eru gerðar mjög skýrar kröfur til þátttakenda.

Jafnframt gera skilmálar fjárfestingarleiðarinnar kröfu til þess að fjárfestir sanni á sér deili gagnvart Seðlabankanum með hliðstæðum hætti og þeim sem mælt er fyrir um í a. og b. liðum 1. mgr. laga nr. 64/2006 um aðgerðir gegn peningaþvætti og fjármögnun hryðjuverka. Ef fjárfestir er lögaðili skal hann afhenda afrit af samþykktum félagsins (fjárfestisins), og jafnframt afhenda yfirlit yfir hluthafa og eigendur fjárfestis. Upplýsa skal Seðlabankann um eignarhald á fjárfesti og þá hver sé raunverulegur eigandi fjárfestis samkvæmt fyrrnefndum lögum um aðgerðir gegn peningaþvætti og fjármögnum hryðjuverka. Fjárfestir skal staðfesta að hann sé raunverulegur eigandi fjármunanna, svo og að viðskiptin séu framkvæmd fyrir eigin reikning fjárfestisins en ekki fyrir hönd annars/annarra aðila.

Fullyrðing í niðurlagi leiðarans um að valinn hópur fái að snúa aftur inn í hagkerfið með meðgjöf frá Seðlabankanum er röng. Eins og áður kom fram eru þátttakendur í fjárfestingarleiðinni að selja gjaldeyrinn þeim aflandskrónueigendum sem kaupa vilja. Útboð Seðlabankans eru vettvangur þessara aðila til að eiga viðskipti sín á milli.