Við borgum ekki

Ég veit ekki nema gleymdur sé nú sífelldur áróður Suðurnesjamanna um að þáverandi umhverfisráðherra, Þórunn Sveinbjarnardóttir, hefði stöðvað framkvæmdir við undirbúning álvers í Helguvík með skriffinnsku í kringum umhverfismat. Atvinnufyrirtæki á Suðurnesjum sáu sig knúin til að rógbera ráðherrann í auglýsingum, því lífsbjörgin, sjálf atvinna fólksins, væri í húfi. Auglýsingar atvinnufyrirtækja dundu á ráðherranum, þar sem honum var brigslað um óheilindi. Þarna fór í broddi fylkingar bæjarstjórinn í Reykjanesbæ, sjálfstæðismaðurinn vinsæli Árni Sigfússon. Nú er hins vegar öllum ljóst að allt annað en ráðherrann og viðleitni hans til að sinna lögboðnum skyldum sínum er það sem tefur byggingu álversins þar syðra.

En málið var og er stórt, enda var stóriðja helsta kosningamál Sjálfstæðisflokksins og verður væntanlega enn um sinn.

Þessi auglýsingaherferð fyrirtækja á Suðurnesjum endurspeglaði rökþrot auglýsendanna, sem gerðu ómerkilega tilraun til að heilaþvo almenning í stað þess að efna til upplýstrar samræðu um málið og þá sérstaklega umhverfismál því tengdu. Ef marka má nýafstaðin átök í Vogum á Vatnsleysuströnd um raflínubyggingu vegna álversins verður ekki annað séð en fullt tilefni hafi verið til samræðna hér að lútandi.

En þeir sem telja sig eiga að ráða örlögum okkar Íslendinga hafa ekki mikla þörf fyrir upplýsta umræðu. Þeir ógna með valdi sínu sem fólgið er í ráðum yfir fjármagni, sem þeir vita að er á tiltölulega fáum höndum og því auðvelt að skipuleggja notkun þess, jafnvel þótt beitt sé gegn almannahagsmunum.

Að teknu tilliti til LÍÚRíkisstjórn Íslands hefur lagt fram ný frumvörp um stjórn fiskveiða og nýtingu auðlinda sjávar. Um þau hefur staðið mikill styrr og fara fremstir í andstöðu við frumvarpið þeir sem nýta auðlindir sjávar við Ísland, enda stendur til að auka álögur á þá. Einnig skjálfa bankar yfir því að hafa veitt lán með veði í auðlindinni, því að veðin munu sennilega hverfa og þeir sjá fram á að þurfa að afskrifa skuldir sem skipta tugum milljarða.

Búið er að ræða það í áratugi að taka til hendinni og koma auðlindum sjávar aftur í hendur þjóðarinnar, en alltaf hefur skort pólitískt þrek til þess. Þar til nú að ríkistjórn Jóhönnu Sigurðardóttur leggur til atlögu eftir langa og stranga samninga við útgerðarmenn. Þeir höfðu fengið sitt fram og náð að kaffæra hugmyndir Samfylkingarinnar um að fyrna kvótann þannig að hann rynni aftur til þjóðarinnar á 20 árum. Samningaleið LÍÚ varð ofan á. Ekki mátti styggja þá um of, enda sá atvinnuvegur nú um stundir sem besta afkomu gefur í miðri kreppu.

Ekki fjár vant og þóEn þegar svo á að ákveða álögurnar verða útvegsmenn vitlausir. Þjóð í kreppu átti von á að helsti atvinnuvegur þjóðarinnar mundi í blómstrandi hagsæld, m.a. vegna veikrar krónu í höftum, vera tilbúinn til að leggja sitt af mörkum. Nei takk, hreint ekki. Peningar kvótahafa útgerðarinnar skulu sko ekki fara í að borga eðlilega rentu af sjávarauðlindinni. Miklu frekar eru settar milljónir í útgáfu Morgunblaðsins, málgagns Sjálfstæðisflokksins, og er þá ekki vælt á torgum. Fé er nú ausið í auglýsingar til að heilaþvo án umræðu. Meira að segja eru dregnir upp á dekk íbúar í sveitarfélagi þar sem þjóðin hefur nýlega fjárfest í dýrum vatnsaflsvirkjunum og samgöngumannvirkjum til að treysta efnahag íbúanna.

En jákvæða verður þó að telja þá faglegu gagnrýni sem komið hefur fram, m.a. að tilstuðlan útgerðarmanna, um hugsanleg hagræn áhrif áðurnefndra frumvarpa. Hinu megum við þó ekki gleyma að kerfisbreytingar af því tagi sem nú eru boðaðar í sjávarútvegi munu valda bylgjuáhrifum til að byrja með, en síðan mun komast á jafnvægi. Gera má ráð fyrir að bankar og aðrir kröfuhafar hinna skuldsettustu útgerða komi þar við sögu.