Hagsmunasamtök en ekki stofnun

Neytendasamtökin eru frjáls félagasamtök en ekki opinber stofnun. Það er mikilvægt að hnykkja á þessu því algengt er að fólk geri kröfur til samtakanna rétt eins og þau séu opinber eftirlitsstofnun sem getur kallað eftir gögnum eða sektað verslanir sem grunaðar eru um brot á reglum. Þá kemur mörgum utanfélagsmönnum á óvart að hafa ekki fullan aðgang að lögfræðiráðgjöf eða annarri þjónustu samtakanna. Þótt Neytendasamtökin eigi allt sitt undir félagsmönnum vinna þau að öflugri hagsmunagæslu fyrir alla neytendur í landinu. Það njóta því allir góðs af því starfi sem félagsmenn standa undir með árgjaldi sínu.

Á næsta ári eru 60 ár frá stofnun Neytendasamtakanna sem eru ein af elstu samtökum neytenda í heiminum. Bágborinn réttur neytenda á tímum einokunar og hafta á þessum árum var sennilega hvatinn hjá stofnendum samtakanna sem reyndar voru víðsýnir og þekktu vel til markaðsaðstæðna í öðrum löndum. Í dag er ekki síður mikilvægt að hafa öflug hagsmunasamtök neytenda þegar aðferðirnar og tæknin til að seilast í buddu neytenda tekur sífellt á sig nýja mynd.

Félagsmenn Neytendasamtakanna voru þegar best lét um 22.000 en hefur farið fækkandi og eru nú um 9.500 talsins. Neytendasamtökin hafa allt frá stofnun rekið neytendaaðstoð sem er opin fyrir alla, en ekki bara félagsmenn. Stjórnvöld hafa gert þjónustusamning við Neytendasamtökin og auk almennrar aðstoðar við neytendur sjá þau um hýsingu úrskurðarnefnda og aðstoð fyrir neytendur á innri markaði EES-svæðisins. Fyrir þessa þjónustu fá samtökin 8,5 millj. frá stjórnvöldum. Sú upphæð hefur haldist óbreytt frá 2009 en það ár var upphæðin lækkuð úr 12 millj. eða um 30%.

Það verður að viðurkennast að stór hluti starfs samtakanna fer í að uppfylla þennan þjónustusamning og sú upphæð sem Neytendasamtökin leggja sjálf í þessa þjónustu hækkar ár frá ári. Þjónustan hefur nefnilega haldist óbreytt þó stjórnvöld leggi fram sífellt lægri upphæð til að leiðbeina og aðstoða almenning í neytendamálum. En samtökin hafa sýnt stjórnvöldum skilning vegna bágrar stöðu ríkiskassans.

Styrkur samtakanna felst í fjölda félagsmanna og því fleiri félagsmenn sem eru í samtökunum þeim mun sterkari eru þau. Kvartanir og ábendingar sem berast til samtakanna eru teknar alvarlega og málum fylgt eftir. Fyrirtækjum berast daglega erindi frá Neytendasamtökunum þar sem þau eru krafin svara vegna ábendinga sem félagsmenn senda eða hringja inn. Þannig verður aðhald á markaðnum og kemur öllum til góða. Barátta fyrir úrbótum í reglugerðum og lögum er stór hluti af starfinu ásamt ýmsum rannsóknum og miðlun upplýsinga til neytenda. Þessi hluti starfsins þjónar öllum almenningi ekki bara félagsmönnum. En hvað fá þá félagsmenn til viðbótar?

Félagsmenn fá aðgang að heimilisbókhaldi samtakanna, þeir fá Neytendablaðið fjórum sinnum á ári og milligöngu Neytendasamtakanna í kvörtunarmálum. Þeir hafa aðgang að gæðakönnunum og verðkönnunum og auk þess geta þeir fengið mælitæki lánað heim til að mæla rafmagnsnotkun heimilistækja sinna. Árgjaldið er 4.950 kr. og með hverjum nýjum félagsmanni er samtökunum gert kleift að veita markaðinum meira aðhald öllum neytendum til hagsbóta.