Ríkisútvarpið er ekki félag

Mikið er gott að leynast skuli lífsmark með stjórn Ríkisútvarpsins ohf. sem nú heitir bara Rúv. Formaður stjórnarinnar, Svanhildur Kaaber, skrifaði grein í Fréttablaðið (28.09.2011) sem meðal annars er svar við gagnrýni á heimasíðu minni og bloggi (www.eidur.is) á því að heiti Ríkisútvarpsins skuli hafa verið gert útlægt úr dagskrá og óæskilegt talið að starfsmenn taki sér það í munn. Það er ekkert til í lögum eða starfsreglum Ríkisútvarpsins sem heitir Rúv. Hinsvegar er auðvitað ekkert að því að nota þessa skammstöfun til þæginda til dæmis í erlendum samskiptum og öðru hverju í dagskrá. En það er engin réttlæting finnanleg fyrir því að hætta algjörlega að tala um fréttastofu Ríkisútvarpsins og tala eingöngu um fréttastofu Rúv og leggja starfsfólki þær lífsreglur að hætta að tala um Ríkisútvarpið.

Nafn stofnunarinnar er óaðskiljanlegur hluti af dagskrá og dagskrárstefnu Ríkisútvarpsins. Ég hélt að slíkt heyrði samkvæmt lögum um Ríkisútvarpið ohf. (L. nr. 6 1. febrúar 2007) og gildandi reglum ekki undir stjórn Ríkisútvarpsins heldur útvarpsstjóra. Í lögunum segir berum orðum ( 10. gr. 1. málsgrein): „Útvarpsstjóri er æðsti yfirmaður allrar dagskrárgerðar“. Þetta er alveg afdráttarlaust orðalag. Formaður stjórnar Ríkisútvarpsins segir: „…það er stjórn RÚV sem ræður úrslitum þegar á hólminn er komið en ekki útvarpsstjórinn einn…“ Þetta er rangt og í andstöðu við lögin um Ríkisútvarp þar sem ótvírætt segir að útvarpsstjóri ráði allri dagskránni einn.

Eitt er sérstaklega merkilegt við grein Svanhildar Kaaber. Þegar hún talar um Ríkisútvarpið þá talar hún alltaf um „félagið“. Nú veit ég að formlega er Ríkisútvarpið opinbert hlutafélag. Það gerir Ríkisútvarpið ekki að „félagi“. Hverskonar rugl er þetta eiginlega? Ríkisútvarpið er stofnun. Rúmlega áttatíu ára gömul stofnun. Stofnun sem er hluti af innviðum íslensks samfélags. Nóg er nú Rúv-ruglið, en ekki breyta Ríkisútvarpinu líka í „félag“.

Margt afburðafólk starfar hjá Ríkisútvarpinu. En of mörgum bögubósum hefur þó að undanförnu verið hleypt að hljóðnemunum í Efstaleiti og íslensk tunga hefur þar verið hornreka, en gagnvart henni hefur Ríkisútvarpið ríkar skyldur. Þær felast í: „Að leggja rækt við íslenska tungu, sögu þjóðarinnar og menningararfleifð“ (töluliður 1. í 3. gr. laganna um Ríkisútvarpið ohf.) Það á ekki að fela bögubósum stjórn þátta sem eru á dagskrá 2-3 klukkustundir á dag fimm daga vikunnar.

Það hefur margt verið vel gert í dagskrárgerð í Ríkisútvarpinu bæði hljóðvarpi og sjónvarpi. En þar hefur mönnum líka orðið á í messunni ekki síst þegar kemur að uppsetningu dagskrár, uppröðun efnis í sjónvarpinu. Þar viðgengst og hefur viðgengist látlaus dýrkun boltaíþrótta af öllu tagi á kostnað almenns efnis. Allt fýkur burt þegar fótboltinn á í hlut. Ríkisútvarpið hefur verið – vonandi breytist það – á góðri leið með að breytast í íþróttarás og ameríska vídeóleigu með efni úr neðsta gæðaflokka amerísku myndaverksmiðjunnar. Eins og læknasápur á læknasápur ofan bera vott um. Tvöfaldur skammtur sum kvöldin.

Það er fínt að sýna íslenskrar kvikmyndir í Ríkissjónvarpinu. Þær hefðu hinsvegar átt frekar heima í vetrardagskrá en í dagskránni yfir hásumarið. Þá hefur það verið ríkjandi stefna að sýna amerískar unglingamyndir á besta tíma á föstudags- og laugardagskvöldum. Eru unglingar að horfa á sjónvarp þá? Ég held ekki. Ekki margir. Hefur Ríkissjónvarpið kannað hvaða aldurshópar eru að horfa á sjónvarp milli klukkan 20.00 og 23.00 á föstudags- og laugardagskvöldum? Oft er eins og stefnt sé markvisst að því að sýna helst bitastætt efni upp úr klukkan 23.00 og um og eftir miðnætti. Það finnst mér vond dagskrárgerð. Þá er nú reyndar margt eldra fólk (tryggustu vinir stofnunarinnar, ekki félagsins) farið að sofa.

Sígild tónlist, óperuflutningur og sjónvarp frá tónleikum hér á landi og erlendis hefur verið næstum bannefni í Ríkissjónvarpinu um langt skeið. Þar breytir engu prýðilegur þáttur frá tónleikum Jonasar Kaufmann sl. miðvikudag. En takk samt. Það er hægt að hafa poppþætti í hverri viku en klassíkin húkir í horninu. Og hversvegna er ekki kvikmyndaþáttur í sjónvarpinu? Hann er í útvarpinu svo einkennilegt sem það nú er! Hversvegna sjáum við svo sjaldan sígildar kvikmyndir? Sígild leikrit? Þar er af nógu að taka. En þetta virðist utan áhugasviðs þeirra sem ráða dagskránni.

Svo er að lokum eins spurning til stjórnar Ríkisútvarpsins ohf.: Ef stjórnin er svona valdamikil hversvegna lætur hún þá viðgangast að Ríkissjónvarpið auglýsi áfengi kvöld eftir kvöld, stundum á tímum, þegar börn eru að horfa? Það breytir engu þótt orðið léttöl birtist í tvær sekúndur með örsmáu letri í skjáhorni. Það vita allir að verið er að auglýsa bjór. Það er lögbrot að auglýsa áfengi. Hversvegna stöðvar stjórn Ríkisútvarpsins ekki þessi augljósu lögbrot? Gott væri að fá svar við því. En mikið var annars gott að sjá vott um lífsmark frá stjórn þessarar stofnunar sem á að vera okkar mikilvægasta þjónustu- og menningarstofnun. Guð láti gott á vita.