Bandaríkin á alræðisbraut?

Um þessar mundir standa bandarískir þingmenn frammi fyrir ákvörðunum sem gætu markað tímamót í sögu Bandaríkjanna. Þessi mál hafa furðu litla umfjöllun fengið hérlendis og er full ástæða til að bæta úr því. Á Bandaríkjaþingi er svokallað varnarlagafrumvarp til umræðu, en þar er að finna óhugnanleg ákvæði sem margir telja að tengist þeirri mótmælaöldu sem nú fer um landið.

Undanfarna mánuði hafa hin svokölluðu Occupy Wall Street-mótmæli undið upp á sig og breiðst út til fjölmargra borga í landinu. Mótmælin eru að mestu friðsamleg og er þeim fyrst og fremst beint gegn þeirri misskiptingu sem ríkir í Bandaríkjunum, en auk þess hafa mótmælendur vakið athygli á óeðlilegum tengslum stjórnmála og fjármálalífs þar í landi.

Bandarísk lögregla hefur beitt mótmælendur gríðarlegri hörku. Myndskeið af hrottalegu lögregluofbeldi gagnvart körlum og konum, eldri borgurum og unglingum, hafa vakið athygli um heim allan. Eftir hryðjuverkaárásirnar 11. september 2001 var sett á fót svokallað Heimavarnaráðuneyti í þeim yfirlýsta tilgangi að sporna gegn hryðjuverkum innanlands.

Nú hefur fengist staðfest að síðustu mánuði hefur ráðuneytið unnið að því að kveða niður Occupy-mótmælin. Heimavarnaráðuneytið hefur tekið að sér að samræma aðgerðir lögregluyfirvalda gegn mótmælendum og má þá nefna þátttöku ráðuneytisins í átján borga ráðstefnu þar sem lögregluyfirvöld allra borganna voru, að sögn fjölmargra embættismanna, hvött til að sýna mótmælendum hörku. Þetta og fleira vekur óhjákvæmilega upp þá spurningu hvort bandarísk yfirvöld líti á mótmælendurna sem hryðjuverkamenn.

Varnarlögin, sem nefnd voru hér í upphafi, verða að skoðast í þessu ljósi. Nýlega var frumvarpið samþykkt í fulltrúadeild þingsins og auk þess hafa talsmenn Hvíta hússins tilkynnt að Bandaríkjaforseti hyggist undirrita lögin. Í þeim er að finna ákvæði sem heimila stjórnvöldum að beita hernum gegn almennum borgurum ef grunur leikur á að þeir tengist hryðjuverkahópum með einhverjum hætti.

Ákvæðin gera yfirvöldum kleift að handtaka hina grunuðu, pynta þá og hafa í haldi eins lengi og þurfa þykir án nokkurs dómsúrskurðar. Stjórnvöld eru ekki skyldug til að leggja fram nein sönnunargögn og grunaðir hryðjuverkamenn eiga engan rétt á lögfræðiaðstoð. Lögmenn, fræðimenn og mannréttindasamtök á borð við Amnesty International og Bandaríska mannréttindasambandið hafa bent á að þessi ákvæði samrýmist hvorki bandarísku stjórnarskránni né grundvallarreglum réttarríkisins.

Það er engin tilviljun að lögin eru sett um þessar mundir. Occupy-mótmælin færast sífellt í aukana og nú stendur yfir skipulagning á „amerísku vori“ í Washington þar sem Occupy-hreyfingar úr ýmsum ríkjum landsins munu sameinast. Breska blaðakonan Naomi Wolf lýsti mótmælaöldunni í nóvember sem fyrstu orrustunni í borgarastyrjöld þar sem aðeins annar aðilinn beitir ofbeldi. Ástæðan er einföld: bandarísk yfirvöld eru logandi hrædd við almenning.

Ekki er loku fyrir það skotið að boðskapur Occupy-hreyfingarinnar í Bandaríkjunum eigi erindi við Íslendinga, enda er erfitt að neita því að hér á landi hafa stjórnmál og fjármálalíf lengi tengst nánum böndum. Óskandi væri að íslenskir fjölmiðlar gerðu atburðunum í Bandaríkjunum betri skil. Hér er um stórtíðindi að ræða sem Íslendingar mega ekki láta framhjá sér fara. Svo virðist sem valdamesta lýðræðisríki heims sigli hraðbyri í alræðisátt og ameríski draumurinn sé að breytast í martröð.