Bólusetning gegn leghálskrabbameini

Á hverju ári greinast um það bil 14 konur með leghálskrabbamein hér á landi samkvæmt krabbameinsskrá Krabbameinsfélags Íslands. Til að krabbamein myndist í leghálsi verður slímhimnan þar að hafa sýkst af svo kölluðum vörtuveirum (á ensku Human Papilloma Viruses, HPV), að öðrum kosti myndast ekkert krabbamein.

Þekktar eru yfir 120 mismunandi gerðir af vörtuveirum en langflestar þeirra valda venjulegum vörtum í húð sem eru hættulausar. Nokkrar þessara gerða vörtuveira geta valdið krabbameini í leghálsi. Af þeim eru tvær gerðir sem orsaka 60% til 70% allra krabbameina þar og kallast þær vörtuveirur 16 og 18. Í dag eru til tvö bóluefni sem virka gegn vörtuveirum 16 og 18. Ef allar stúlkur væru bólusettar hér á landi með öðru hvoru þessara bóluefna mætti fækka tilfellum af leghálskrabbameinum úr 14 á ári allt niður í fjögur tilfelli á ári. Á þessum grunni hefur velferðarráðuneytið ákveðið að bjóða öllum stúlkum sem eru 12 og 13 ára á þessu ári bólusetningu gegn þessum veirum, þeim að kostnaðarlausu. Í framhaldi af því verður síðan árlega öllum 12 ára stúlkum boðið upp á þessa bólusetningu.

Ef þátttakan í bólusetningunum verður almenn er möguleiki á að fækka dauðsföllum vegna leghálskrabbameins. Á hverju ári deyja tvær konur úr leghálskrabbameini. Konurnar eru ungar en meðalaldur þeirra við greiningu er 44 ár. Til samanburðar þá er meðalaldur þeirra kvenna sem greinast með brjóstakrabbamein 61 ár.

Almenn bólusetning hefur því getu til að forða þeim konum sem annars mundu greinast með leghálskrabbamein frá þeirri erfiðu lífsreynslu sem því fylgir ásamt því að draga úr dánartíðni af völdum þessa sjúkdóms. Bólusetning fækkar einnig tilfellum af forstigsbreytingum leghálskrabbameins en vörtuveirur 16 og 18 eru orsakavaldar hluta þeirra. Margar konur sem greinast með forstigsbreytingar þurfa á meðferð að halda við þeim en almenn bólusetning mundi koma í veg fyrir það. Þessar tvær gerðir vörtuveira valda einnig öðrum sjaldgæfari krabbameinum eins og krabbameinum í koki, leggöngum og endaþarmsopi.

Heilbrigðisyfirvöld geta ekki farið af stað með útdeilingu á ókeypis bóluefnum til stúlkna nema að minnsta kosti þremur spurningum er svarað játandi. Er hagkvæmt fyrir þjóðfélagið að 12 ára stúlkur hér á landi verði bólusettar þeim að kostnaðarlausu? Virka bóluefnin? Eru þau örugg? Hagkvæmni athugun hefur þegar farið fram á vegum Landlæknisembættisins þar sem sýnt var fram á að það að bólusetja allar 12 ára stúlkur á hverju ári á kostnað hins opinbera er hagkvæmt fyrir þjóðfélagið. Var þá bæði tekið tillit til sparnaðar í beinhörðum peningum og til þeirra lífsgæða sem vinnast með því að forða konum frá því að greinast með leghálskrabbamein.

Þær rannsóknir sem gerðar hafa verið á bóluefnunum hafa sýnt fram á að þau virka nánast 100% þegar um forstigsbreytingar að leghálskrabbameini með sýkingu af vörtuveirum 16 og 18 er að ræða en forstigsbreytingar eru nauðsynlegur undanfari myndunar á krabbameini. Bóluefnin eru því mjög virk gegn leghálskrabbameini og enn sem komið er bendir allt til að sú virkni haldist.

Aukaverkanir eru fyrst og fremst tengdar stungustað eins og hjá öðrum bóluefnum en fram getur komið m.a. roði og bólga í húðinni á stungustaðnum. Ekki er vitað um alvarlegar aukaverkanir né dauðsföll tengd bólusetningum gegn leghálskrabbameini. Bóluefnin eru því örugg.

Þróunin heldur áfram. Á alþjóðlegri ráðstefnu krabbameinslækna sem haldin var í Stokkhólmi í september á þessu ári kom fram að rannsóknir eru í gangi á bóluefni sem ekki eingöngu virkar gegn vörtuveirum 16 og 18 heldur einnig til fleiri gerða vörtuveira sem valda leghálskrabbameini. Fram kom að vonir eru um að með því verði jafnvel hægt að útrýma leghálskrabbameini með fyrirbyggjandi aðgerðum bólusetningar í nánustu framtíð.

Um leið og mælt er með að foreldrar og forráðamenn láti bólusetja stúlkur hér á landi er hvatt til árvekni hvað varðar leghálskrabbamein með því meðal annars að halda áfram leit að leghálskrabbameini á vegum leitarstöðvar Krabbameinsfélags Íslands. Enn sem komið er nær bólusetningin ekki til þeirra gerða vörtuveira sem valda 30% til 40% leghálskrabbameina hér á landi þó þróunin bendi til að þess verði ekki langt að bíða.