Óásættanleg sóun

TugÞúsundir landsmanna eru nú án atvinnu og í streði við banka og fjármálafyrirtæki vegna lánamála sinna. Lausnir ríkisstjórnar, Alþingis og fjármálafyrirtækja koma í sundurslitnum bútum, mjöööög hææægt. Allt er þungt í vöfum, allt tekur tíma, mest sértækar lausnir og dómsmál, endalaus bið.

Er ásættanlegt að;

- þúsundir fólks séu án atvinnu?

- fjármálafyrirtæki hafi fengið að stunda ólöglega lánastarfsemi (gengistryggingu) í mörg ár?

- framkvæmdavaldið hafi ekki gripið inn í og látið fjármálafyrirtæki leiðrétta lánin?

- fjármálafyrirtækin hafi ekki verið svipt starfsleyfi fyrir lögbrot, ekki einu sinni fengið ,,skamm“?

- Hæstiréttur hafi 16. september 2010 dæmt af lántökum skýran rétt þeirra til áframhaldandi samningsvaxta áður gengistryggðra lána?

- hvorki Hæstiréttur né Alþingi hafi leitað álits frá Evrópustofnunum, fyrir dóma og lagasetningu?

- að ráðuneyti og Alþingi hafi lagt fram lagafrumvarp og samþykkt lög (númer 151, 2010) sem eru andstæð evrópskum og gildum íslenskum neytendaverndarrétti?

- að texti laganna sé óskiljanlegur leikmönnum og valdi óvissu og ágreiningi meðal sérfræðinga?

- lántökum lána með áður ólöglegri gengistryggingu sé nú ætluð þreföld greiðslubyrði, eftir leiðréttingu og ,,endurútreikning“ ?

- óvissa sé um meðferð vaxta í endurútreikningum, um hvort leyfilegt sé eða ekki að bæta vöxtum við höfuðstól innan lánstímans og reikna þannig vaxtavexti?

- Umboðsmaður skuldara segist ekki hafa heimild til að að kveða upp úr um hver sé hin rétta aðferðafræði samkvæmt lögunum. Hvernig getur umboðsmaðurinn þá haft raunhæft eftirlit?

- Alþingi fari í sumarleyfi, frá allri þessari óvissu og ókláruðu málum?

Ekkert af þessu er ásættanlegt - langt í frá

Samkvæmt 36. grein samningalaga á neytandi rétt á að samningur geti staðið áfram, þótt hluti hans hafi verið ósanngjarn og orðið ógildur, ef samningurinn getur að öðru leyti haldið gildi sínu og hægt að efna hann. Vaxtaákvæði voru skýr í flestum gengistryggðum lánasamningum og geta því fyllilega staðið óbreytt þrátt fyrir að gengistryggingin ólöglega félli niður. Enda vaxtafrelsi í gildi. (Lánin yrðu þá óverðtryggð lán í íslenskum krónum með hóflegum vöxtum, gætu þannig orðið fyrirmynd annarra lána á Íslandi, þegar drægi úr umfangi verðtryggingar á lánum almennings.)

Þetta er ótrúleg staða, að slík breyting hafi verið dæmd afturvirkt og þar með dæmdir á lántakendur vextir sem voru á tímabilum ,,fælingarvextir“ sem fóru talsvert yfir 20% um tíma. Þetta snarhækkar höfuðstól og margfaldar greiðslubyrði miðað við upphaflega áætlun. Og fyrir marga verður hún ,,ómöguleg“. Þar með má fólk tæplega samþykkja slíkar breytingar, ef það veit fyrirfram að því er ekki mögulegt að standa undir slíkri greiðslubyrði.

Landsmenn ættu í tugþúsundavís að fylkja sér að baki samtökum sem eru að vinna að þessum málum, svo sem Hagsmunasamtökum heimilanna og Samtökum lánþega, með skráningu í þau, til að auka þungann í kröfum um almennar og varanlegar leiðréttingar og að lögbundinn neytendaréttur sé virtur á Íslandi.

Og ráðuneyti eða Alþingi ættu að ráða mig til að vinna að því að færa lagatexta og annan texta fyrir almenning yfir á leikmannamál, eða fyrirtæki/sveitarfélag að fá mig í einhver krefjandi og uppbyggileg verkefni fyrir ásættanleg laun, jafnvel með 160 þ.kr. mótframlagi frá Vinnumálastofnun!

Ótrúleg sóun er nú í íslensku þjóðfélagi. Tugþúsundir eru á atvinnuleysisskrám Vinnumálastofnunar og/eða fluttar til útlanda til að afla vinnu og tekna. Sömu og aðrar tugþúsundir Íslendinga eru nú að fást við fjármálafyrirtækin, með einum eða öðrum hætti. Undir pressu um að velja þessa leið eða hina, skrifa undir yfirlýsingar og fyrirvara, reyna að sjá leiðir út úr stöðunni eða að ákveða að gefa eftir eignir sínar og/eða setja sig í gjaldþrot. Í þetta fer ómældur tími, orka og athygli. Og með litlum virðisauka. Tími, orka og athygli sem nýtast ekki í annað á meðan, svo sem að hugsa um nýsköpun og vinna að uppbyggingu og verðmætasköpun – eins og íslenskt samfélag þarf svo sannarlega á að halda núna. Og öll þessi lánastaða og endalausa óvissa hefur þau áhrif að fólkið heldur að sér höndum um kaup á vörum og þjónustu, sem dregur úr viðskiptum og veltu og heldur um leið aftur af fjárfestingu fyrirtækja og ráðningum fólks. Horfa verður á slíka heildarmynd, því það fjárfestir enginn nema sjá fyrir sér aukin viðskipti eða meiri veltu.

Ég er sannfærður um að snögg, almenn og endanleg leiðrétting lána, af hvaða stærðargráðu sem hún getur verið, væri jafngildi mikillar vítamínsprautu inn í efnahagslífið. Lánasöfn fjármálafyrirtækja myndu eftir leiðréttingar verða raunverulegar eignir þeirra, ekki froða og loft. Skil myndu batna og grundvöllur mikilvægs trausts á fjármálafyrirtækjum byrjaði að skapast. Fólk almennt þyrfti ekki sífellt af hafa áhyggjur af næstu mánaðamótum, að eiga fyrir afborgunum lánanna og geta staðið í skilum. Fólk færi aftur að taka þátt í efnahagslífinu og hjólin færu að snúast með aukinni veltu. Og um leið skapaðist atvinna og tekjur fyrir þá sem geta við núverandi aðstæður engan veginn samþykkt nýja lánasamninga bankanna með ómögulegri greiðslubyrði.