Auðlindir og nýtingarréttur

Sigrún Elsa Smáradóttir skrifar um orkumál

Hrunið ætti að hafa kennt okkur það að einkaaðilar fara ekki endilega betur en opinberir aðilar með fjármagn, fyrirtæki, orðspor eða auðlindir. Auðlindir þjóða geta aldrei verið einkamál fárra, þær eru lífsviðurværi þjóða, sá grunnur sem hvert samfélag hefur til að byggja á. Þróa sína atvinnuvegi og ná samfélagslegum árangri. Þjóðin öll á að njóta auðlinda sinna og nýting þeirra á að vera með hagsmuni samfélagsins að leiðarljósi.

Úr sjávarútvegi höfum við slæma reynslu af því að framselja nýtingu sameiginlegra auðlinda til útvalinna einstaklinga. Skuldsetning sjávar­útvegs hefur með framsali aflaheimilda margfaldast og mörg sorgleg dæmi eru um það að einkahagsmunir hafi verið teknir fram fyrir hagsmuni heildarinnar, þar sem kvóti hefur verið seldur frá heilu byggðar­lögunum.

Það mikil gæfa að tvö stærstu orkufyrirtæki landsins, Landsvirkjun og Orkuveita Reykjavíkur, eru enn að fullu í almannaeigu. Orkufyrirtækin gegna mikilvægu hlutverki sem liggur bæði í því að nýta mikilvægar auðlindir landsins, auk þess að veita mikilvæga grunnþjónustu. Nýting á sameiginlegum orkuauðlindum verður að vera sjálfbær og í sátt við umhverfið og ráðstöfun orkunnar verður að fara saman við þjóðarhagsmuni. Að fyrirtækin verði áfram í opinberri eigu er grundvöllur þess að tryggja að svo verði. Ekki er nóg að orkufyrirtækin hafi viðunandi hagnaðarvon af orkusölunni heldur ber okkur skylda til að beina notkun­inni í þjóðhagslega hagkvæman farveg. Horfa verður til fjölbreytni, mannaflsþarfar og umhverfissjónarmiða þegar við horfum til uppbyggingar á raforkufrekum iðnaði.

Sú grunnþjónusta sem Orkuveitan veitir, rafmagn, hitaveita, drykkjarvatn, gagnaveita og fráveita er þess eðlis að miklir samfélagslegir hagsmunir liggja í því að þessi starfsemi sé á hendi opinberra aðila sem hafa fyrst og fremst samfélagslega hagsmuni í fyrirrúmi. Einnig er mikil­vægt að skýr pólitísk ábyrgð og pólitískt aðhald sé á þessum rekstri alveg eins og annarri samfélagsþjónustu sveitarfélaga.

Einkarekstur og samkeppni hafa vissulega kosti fyrir uppgang í samfélaginu en einkarekstur er ekki sjálfkrafa betri en opinber rekstur. Sérstaklega þegar kemur að þáttum þar sem nauðsynlegt er að hagsmunir heildarinnar séu ávallt ofar einkahagsmunum, þetta á við um helstu innviði samfélagsins og sameiginlegar auðlindir. Fyrningarleiðin sem ríkistjórnin boðar, byggir á innköllun aflaheimilda yfir langan tíma og virkar þá eins og afskriftir aflaheimilda í bókhaldi útgerða, alveg eins og afskriftir skipa og annars búnaðar. Þetta er góð leið til að vinda ofan af þeim mistökum sem gerð voru í stjórnartíð Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks. Við þurfum að passa að mistökin endurtaki sig ekki.

Kreppan sem við nú göngum í gegnum má ekki verða til þess að við seljum frá okkur framtíðina. En velferð þjóða er nátengd því að þær nýti auðlindir sínar í þágu heildarinnar. Þetta verðum við að hafa hugfast þegar næstu skref verða tekin hvað varðar orkufyrirtækin okkar. Mikil tækifæri liggja í þeirri þekkingu sem við búum yfir á sviði umhverfisvænnar orkunýtingar. Þau tækifæri eiga til langrar framtíðar að nýtast þjóðinni allri. Höfundur er borgarfulltrúi.