Fordómar gegn Framsókn

Nýlega las ég í blaði klausu nokkra eftir einhvern ungan „fréttaskýranda“ þess efnis að Guðni Ágústsson væri „holdgervingur“ Framsóknarflokksins. Rökstuðningurinn var sá að Guðni væri landsbyggðarmaður, bóndasonur og „þjóðernissinnaður“ sveitamaður.

Án þess að hafa um það langt mál er þessi holdgerving Framsóknarflokksins í Guðna Ágústssyni tilbúin staðalímynd frá frumbernsku Framsóknarflokksins. En inntak staðalímyndarinnar er að draga upp þá mynd af Framsóknarflokknum að hann hatist við Reykjavík, að flokkurinn hafi ekki haft skilning á höfuðborgarhlutverki Reykjavíkur, að framsóknarmenn telji að íslenskri þjóð sé það áskapað að hún fái hvergi þrifist nema í dreifbýli, afdölum og smáþorpum við sjóinn.

Persónuleg reynsla mínPersónulega bý ég yfir reynslusögum, sem sanna fordómafullar hugmyndir margra Reykvíkinga um Framsóknarflokkinn og framsóknarmenn. Haustið 1947 innritaðist ég til sagnfræði- og bókmenntanáms í Háskóla Íslands að loknu stúdentsprófi frá Menntaskólanum á Akureyri. Fjölskylda mín átti þar heima og faðir minn stundaði þar sjálfstæðan atvinnurekstur, var velstæður útgerðarmaður. Á Akureyri þurfti ég ekki, ungur maður, að útskýra það fyrir neinum að ég fylgdi Framsóknarflokknum að málum. Fólk réð það ekki af ætterni mínu, atvinnu föður míns, vaxtarlagi, limaburði eða göngulagi, hvaða pólitíska skoðun ég hafði.

Ég hafði ekki verið lengi í Reykjavík þegar ég fór að finna fyrir pólitískum fordómum á mínu eigin skinni. Fúslega hafði ég samþykkt þá beiðni að nafni mínu væri raðað ofarlega á lista, sem framsóknarmenn í háskólanum stóðu að í stúdentaráðskosningum haustið 1947. En þá brá svo við að ýmsir málkunningjar mínir úr Reykjavík lýstu furðu sinni og sögðust ekki trúa því að ég væri „frammari“! Ég féll einhvern veginn ekki inn í reykvíska staðalímynd af framsóknarmanni.

Margoft — allt fram á þennan dag — hef ég orðið vitni að þessum inngrónu fordómum Reykvíkinga gagnvart Framsóknarflokknum og framsóknarmönnum. Og framsóknarfordómar þessir hafa breiðst út á síðari árum til ungs fjölmiðlafólks og fólks í ýmsum listgreinum, ef það lætur sig þjóðmál skipta. Sagnfræðingar, stjórnmálafræðingar og aðrir félagsfræðingar ala gjarnan á þessari formlegu staðalímynd eftir einhverju uppdiktuðu flokkunarkerfi sín í milli, að Framsóknarflokkur sé einhliða „bændaflokkur“ („agrar“-flokkur) sem hafi aðeins eitt höfuðmálefni á stefnuskrá sinni: Dreifbýlispólitík, bændapólitík.

Framsóknarmenn sinna málefnum bænda af alúð og reka mótaða landsbyggðarpólitík. En það gefur engum tilefni til að láta að því liggja að framsóknarmenn lifi í fortíðinni, „elski moldarkofa“, hatist við borgarmenningu og nútíma þróun samfélagsins. Ég skal viðurkenna, að þessum fráleitustu sleggjudómum er stundum slengt fram í stríðnistón. En margir trúa þessu bulli af heimsku sinni og fáfræði.

Framsóknarflokkurinn og ReykjavíkFramsóknarflokkurinn á ekki góðu gengi að fagna í Reykjavík um þessar mundir og finnur fyrir mótlæti víða um land. Þetta mótlæti á vitaskuld ýmsar aðrar orsakir en skáldaða staðalímynd, sem þó er skaðleg að sínu leyti. Framsóknarmenn þurfa að horfa inn á við og leita þar orsakanna.

Ég nota því síðustu línurnar til þess að minna á að Framsóknarflokkurinn átti um áratugaskeið góðu fylgi að fagna í Reykjavík, bæði í borgarstjórnarkosningum og alþingiskosningum.

Fullt tilefni er til þess fyrir núverandi forustumenn flokksins að minna rækilega á þá sókn sem Framsóknarflokkurinn var í á árum áður í Reykjavík undir forustu Þórarins Þórarinssonar, Einars Ágústssonar, Kristjáns Thorlacius, Kristjáns Benediktssonar, Guðmundar G. Þórarinssonar, Sigrúnar Magnúsdóttur, Alfreðs Þorsteinssonar og alls fjöldans sem að baki stóð. Fyrir nærri hálfri öld lagði Jón Skaftason og kraftmikið lið kringum hann grundvöll mikils fylgis Framsóknarflokksins í Reykjaneskjördæmi. Það fylgi hélst áratugum saman, en er nú mjög á niðurleið, ef marka má skoðanakannanir.

Framsóknarflokkurinn holdgerist ekki í staðalímynd eins manns, hversu góður sem hann er. Við stofnun flokksins fyrir 90 árum var vígorð framsóknarmanna: „Framför landsins alls!“ Andi þessa slagorðs er enn við lýði og nær til Reykjavíkur sem allrar landsbyggðar.

Höfundur er fyrrverandi alþingismaður og ráðherra.

Margoft — allt fram á þennan dag — hef ég orðið vitni að þessum inngrónu fordómum Reykvíkinga gagnvart Framsóknarflokknum og framsóknarmönnum. Og framsóknarfordómar þessir hafa breiðst út á síðari árum.