Í (skálka)skjóli múrsins

Frá ómunatíð hafa valdsmenn reist ýmiss konar múra sér og sínum til varnar. Múrinn getur ekki aðeins aftrað ágangi og ásælni utan­aðkomandi aðila heldur líka ýtt undir fákeppni og fátækt, stöðnun eða afturhald, klíkuskap og smákóngahneigð, spillingu og sérhagsmunapot.

Sagan segir að fæstir ráðamenn hafi orðið andvaka yfir slíku, sumir jafnvel þakkað sínum sæla að með múrnum mætti bægja frá framúrstefnulegum hugmyndum um frelsi, jafnrétti og bræðralag og draga í lengstu lög að stíga ýmis framfaraspor.

Það er kunnara en frá þurfi að segja að hnattvæðingin umbyltir nú heimi manna. Á Íslandi gæti sú þróun nýst betur en víðast hvar en fyrst þyrfti að gera eitt og annað, til dæmis (a) að hefja Ísland til vegs og virðingar sem griðland hreinnar náttúru, sjálfbærni og siðferðisvitundar, (b) að hlúa að nýsköpun í atvinnulífi, (c) að ná fram jafnvægi í hagstjórn, (d) að efla menntir og vísindi.

En hvernig mætti ná svona háleitum markmiðum? Jú, hvernig væri til dæmis að biðjast opinberlega afsökunar á aðild að innrásinni í Írak? Láta af hvalveiðum? Hækka lágmarkslaun? Setja skýrari leikreglur til að sporna við græðgi og ábyrgðarleysi, ekki síst hjá bönkum og fleiri stórfyrirtækjum? Styðja við sprotafyrirtæki, til dæmis með því að endurgreiða hluta af rannsókna- og þróunarkostnaði? Standa gegn því að ýtt sé undir þenslu, vaxtaokur og hátt gengi með óhóflegum stórframkvæmdum? Og hvernig væri að leggja meira fé í verk-, tækni- og háskólanám? Væri það ekki brýnna en til dæmis að reka stássleg sendiráð á öðrum hverjum útnára, halda uppi sæg sendiherra heima og heiman og greiða góðum og gegnum flokkshestum langtum ríflegri eftirlaun en öðrum — löngu áður en þeir láta af feitum embættum hjá hinu opinbera?

Með því að skjóta styrkari stoðum undir hátækni- og þekkingariðnað á Íslandi mætti laða að erlent fjármagn og skapa vel launuð störf, stækka kökuna og bæta þjóðarhag. Fjölbreyttara atvinnulíf er jú verðugt markmið í sjálfu sér enda varhugavert að leggja öll sín egg í sömu körfu.

Svona mætti hefjast handa um að rjúfa skörð í múrinn.

Þröngsýni og nýjungafælni geta reynst illkleifur múr.

Það er landsstjórnarmanna að klöngrast þar upp á og hvessa augun út að ystu sjónarrönd - fyrir austan sól og sunnan mána. Þá fyrst gætu þeir komið auga á Eldóradó og leitað fyrirmynda í gullroðnu goðsagnalandi. En á Íslandi er því ekki að heilsa: Umluktir himingnæfum múr rýna núverandi stjórnarherrar upp í hvolf dansandi norðurljósa og mæna hugfangnir á dimman skugga sem færist óðfluga nær, sogandi í sig hvaðeina sem á veginum verður. Og hvaða myrkranna gímald skyldi þar fara? Jú, það sem þar fer gapandi með himin­skautum er svarthol, botnlaust og óseðjandi. Þar ríkir eitt afl - þar ríkir stóriðjan ein.

Höfundur er íslenskufræðingur.