Verkföll stór og smá

Ótal vinnustöðvanir hafa orðið á síðustu 50 árum en mislangar eins og gengur og áhrif þeirra mismikil á samfélagið í heild. Þegar litið er yfir verkfallssögu þessa árabils má sjá að langvinnar deilur hafa tíðum geisað og 39 daga kennaraverkfall getur jafnvel virst stutt í samanburðinum. Lengsta verkfall síðustu fimmtíu ára er vinnustöðvun togarasjómanna árið 1962 en þeir voru frá vinnu í heila 130 daga. Verkfallið hófst 10. mars og lauk 18. júlí og meðan barst vitaskuld lítill afli á land og áhrifin í vinnsluhúsunum því gríðarleg. Árið áður voru verkfræðingar í 112 daga verkfalli, frá miðju sumri og langt fram á vetur. Fast á hæla þeirra fylgja svo bakarasveinar sem árið 1957 sátu heima og bökuðu ekki fyrir aðra en sjálfa sig í 101 dag. Eftir því sem næst verður komist eru þetta lengstu verkföll síðustu fimmtíu ára. Í kjölfarið sigla svo styttri en ekki endilega áhrifaminni verkföll. Þjónar áttu í harðvítugri kjarabaráttu veturinn 1973 til 1974 og voru frá vinnu í 61 dag. Skipasmiðir í Reykjavík fóru í 53 daga verkfall 1963 og yfirmenn á togurum voru 49 daga frá vinnu árið 1971. Heilbrigðisstéttir hafa beitt ýmsum ráðum til að knýja á um betri kjör og marg sinnis farið í verkfall. Meinatæknar hafa verið hvað lengst í verkfalli af þessum stéttum en árið 1994 stóð vinnustöðvun þeirra í 47 daga. Prentarar voru í 46 daga verkfalli árið 1974 en verkfall yfirmanna á kaupskiptaflotanum árið 1957 varði degi skemur. Allur gangur er á hvort verkföll eru skráð í sögubækur eða lifa í minni almennings. Ráða þar bæði lengd og áhrif. Eitt sögufrægasta verkfall síðustu aldar hefur verið nefnt Verkfall aldarinnar og það ekki að ástæðulausu. Félagsmenn í verkalýðsfélögunum í Reykjavík og Hafnarfirði lögðu þá niður vinnu í mars 1955 og hófu ekki störf á ný fyrr en að sex vikum liðnum. Þeir sátu þó ekki auðum höndum á meðan því verkfallsvarsla var með því umfangsmesta sem sést hefur, vaktin var staðin þar sem hugsanlegt var að brot yrðu framin og hart tekið á öllu sem gekk gegn hagsmunum verkfallsmanna. Guðmundur jaki var formaður Dagsbrúnar á þessum árum og gekk hart fram í baráttunni. Fyrir utan kauphækkanir liðkuðu fjölgun orlofsdaga og stofnun atvinnuleysistryggingakerfis fyrir samningagerð. BSRB verkfallið 1984 og verkfall bókagerðarmanna sama haust verða lengi í minnum höfð, sem og kennaraverkföllin 1995 og 2000. Margir muna hið sex vikna BHM verkfall 1989, 30 daga verkfall lyfjafræðinga 1967 sem raunar lauk með lagasetningu, tólf daga verkfall 66 verkalýðsfélaga árið 1968 og jafn langt ASÍ verkfall 1976. Þá eru mislöng verkföll sjómanna og heilbrigðisstétta í gegnum tíðina mörgum í fersku minni. Óhætt er hins vegar að fullyrða að færri muni eftir verkföllum hárgreiðslufólks árið 1972 og verkföllum veggfóðrara og bankamanna árið 1980. Jafn óhætt er að fullyrða að verkfall grunnskólakennara árið 2004 verði í minnum haft næstu ár og áratugi.