Ein­kunnir sem ekki er hægt að treysta og for­eldrar sem eiga að bera á­byrgð

Menntamálaráðuneytið birti í sumar yfirlit yfir dreifingu lokaeinkunna í grunnskólum. Myndin sem þar blasir við er sannarlega umhugsunarverð en kemur ekki á óvart. Í sumum skólum fær enginn nemandi A í lokaeinkunn, en í öðrum fá hátt í sex af hverjum tíu A eða hæstu einkunn. Ráðuneytið dregur þá ályktun að slíkur munur snúist fremur um ólíka einkunnagjöf en ólíka færni barnanna og bendir á að þar með sé hætta á að tækifæri barna ráðist af búsetu fremur en getu.

Hjá Heimili og skóla – landssamtökum foreldra erum við sammála þeirri ályktun sem ráðuneytið dregur af tölunum en horfum á þetta út frá einni spurningu öðrum fremur: Hvernig eiga foreldrar að standa undir þeirri ábyrgð sem lög um grunnskóla fela þeim, þegar einkunnir barnanna mæla ekki það sama frá einum skóla til annars?

Lög um grunnskóla eru afdráttarlaus um hlutverk foreldra. Samkvæmt 19. gr. bera foreldrar ábyrgð á námi barna sinna og ber að fylgjast með framvindu þess í samvinnu við börnin og kennara þeirra. Í 18. gr. er foreldrum tryggður réttur til upplýsinga um skólastarfið og stöðu barnsins. Löggjafinn ætlast sem sagt til þess að foreldrar séu vakandi, upplýstir og styðjandi þátttakendur í skólagöngu barna sinna.

En ábyrgð verður ekki rækt án áreiðanlegra upplýsinga. Á meðan foreldri getur ekki treyst því að einkunn lýsi raunverulegri stöðu barnsins, hvað það hefur á valdi sínu og hvað þarf að styrkja er kippt undan þeim grunni sem lögin gera ráð fyrir. Þegar sama einkunn þýðir ólíka hluti eftir skólum breytist einkunnablaðið úr leiðarvísi í ágiskun.

Það eru börnin sem tapa mestu. Nemandi þarf að vita hvar hann stendur, foreldrar þurfa að geta gripið inn í í tæka tíð, og kennarar þurfa að geta brugðist við áður en lítið bakslag verður að stórum vanda. Ósambærilegar einkunnir grafa auk þess undan jafnræði milli barna eftir hverfum og landshlutum, meðal annars þegar kemur að inntöku í framhaldsskóla. Nemanda er heldur enginn greiði gerður, komist hann áfram á forsendum sem standast ekki, hann mætir þá hreinlega kröfum sem hann var ekki búinn undir, með aukinni hættu á brottfalli.

Ég hef aldrei hitt foreldri sem ekki vill það besta fyrir barnið sitt. Í nýlegri skýrslu sem unnin var fyrir Samtök sveitarfélaga á höfuðborgarsvæðinu um starfsumhverfi í grunnskólum kemur fram að yfir helmingur kennara sem svara telur samskipti við foreldra valda sér miklu eða mjög miklu álagi í starfi. Margir viðmælendur telja að samskipti við foreldra hafi aukist til muna og taki meiri tíma en áður, einnig má sjá það í skýrslunni að einkunnir og túlkun þeirra er meðal þessara samskipta sem átt er við. Maður getur því ekki annað en velt því fyrir sér hver möguleg lausn sé. Þegar einkunnagjöfin virðist orðin mjög fljótandi og foreldrar treysta henni ekki myndast þessi grundvöllur til að rökræða einkunnirnar. Þegar A á einum stað þýðir ekki það sama og A á öðrum stað. Væri ekki rétt að taka þessa ágiskun út úr þessu mati og samræma einkunnagjöfina með samræmdum prófum í öllum árgöngum grunnskólans? Það væri þá ekki þessi grundvöllur til að rökræða einkunnirnar, þær lægju fyrir, myndu auka traust foreldra á einkunnunum, álag vegna samskipta kennara við foreldra um túlkun einkunna ætti að minnka og foreldrar fá þannig stöðugar og áreiðanlegar upplýsingar reglulega um skólagöngu barna sinna, og geta þar meðaxlað sína ábyrgð sem þeir sannarlega bera samkvæmt lögum. Þetta teljum við hjá Heimili og skóla að réttast væri að stefna að.

Nú hefur Inga Sæland mennta og barnamálaráðherra stigið skref í þessa átt og boðað breytingar á námsmati í grunnskólum landsins. Einkunnir verða birtar í tölum í stað bókstafa og tekur gildi vorið 2027 í lokamati fyrir 10. bekk. Í kjölfarið eða vorið 2028 ná breytingarnar til 4. og 7. bekkjar ásamt því að aðalnámskrá verður endurskoðuð með sérstaka áherslu á skýrari miðlæg viðmið um þá leikni og hæfni sem nemendur eiga að hafa náð á tilteknum skólastigum. Þetta eru sannarlega góð tíðindi og við hjá Heimili og skóla fögnum þessum aðgerðum ráðherra. Þetta er stórt skref í rétta átt og vonandi ná markmið þessara breytinga fram að ganga ”að gera einkunnagjöf skýrari, samræmdari og auðskiljanlegri fyrir nemendur, foreldra og skólasamfélagið allt”

Það er virkilega ánægjulegt að þessi mál séu að þróast í rétta átt. Kópavogur hefur þegar boðað að samræmdar mælingar verði skylda í öllum skólum bæjarins fyrir 4.-10. bekk. Núna hefur nýr meirihluti Reykjavíkur gengið lengra og boðar samræmt námsmat í öllum árgöngum grunnskólans og ætlar að hefja samtal við ríkið um samræmt lokapróf úr grunnskólum borgarinnar. Þessu ber að fagna.

Heimili og skóli stendur með foreldrum og börnum og eru reiðubúin til áframhaldandi samstarfs við stjórnvöld og skólasamfélagið um námsmat sem foreldrar geta treyst í þágu allra barna, hvar sem þau búa.

Höfundur er faðir þriggja barna á leik- og grunnskóla aldri og formaður stjórnar Heimili og skóla – Landsamtaka foreldra.