Hvernig er að eiga sæti við borðið

Uppi hafa verið efasemdaraddir um kosti þess að eiga sæti við borð Evrópusambandsins þegar kemur að mótun regluverks. Það sé nóg að vera þiggjandi EES samningsins, við höfum það bara gott þannig. Það er satt að við höfum notið góðs af EES samningnum en gætum við gert betur ef við gengjum alla leið og yrðum fullgildir meðlimir af ESB með sæti við borðið?

Stundum er sagt að ef við göngum í ESB værum við með svo litla rödd að hún myndi ekki heyrast. En hvað með að hafa enga rödd?

EES samningurinn hefur veitt okkur aðgang að innri markað Evrópusambandsins sem hefur tvímælalaust verið heillaskref fyrir land og þjóð. Síðan við tókum upp EES samninginn hefur Ísland haft stöðugan samfelldan hagvöxt og náð að þroskast og þróast sem vestrænt lýðræðisríki í takti við nágranna okkar. Það er ómetanlegt og við erum ríkari út af þátttöku okkar í EES.

Hinsvegar er það þannig að með aðild okkar að EES kemur ekki aðild að löggjafarferli Evrópusambandsins.

Sætin: Þing, Stjórn og Ráð

Því hefur verið stillt upp sem svo að sæti Íslands við borðið væri sex atkvæði á móti 720, pínu lítið hlutfall allra greiddra atkvæða. Svo lítið að það samsvari ekki kostnaði að ganga til liðs við sambandið, enda myndi það bara valta yfir okkur. Það er þó ekki þannig að Evrópuþingið sé eina úrslitavaldið innan Evrópusambandsins, frekar en að Frakkland eða Kýpur geti frekjast til og fengið allt sem þau vilja. Evrópusambandið er þess eðlis að þar eru margir varnaglar til staðar, ekki síst til þess að gæta hagsmuna minni ríkja.

Evrópusambandið er jafnvægislist: fjölmenni eða fámenni, víðerni eða þéttbýli, austur eða vestur, norður eða suður.

Vægi Íslands væri ekki bara 6 af 720, heldur væri það eitt af 28 í sumum tilfellum, í öðrum tilfellum sem hluti af bandalagi líkt þenkjandi ríkja. Þetta er flókið, en það er fylgifiskur þess að sætta sjónarmið 27 fullvalda ríkja og reka stærsta frjálsa markaðssvæði í heiminum.

Löggjafarferli Evrópusambandsins skiptist í grófum dráttum í þrennt:

Framkvæmdastjórn Evrópusambandsins semur frumvörp eftir samráð við hagsmunaaðila og aðildarríki;

Ráð Evrópusambandsins er einn af sam-löggjöfum Evrópusambandsins fjallar um frumvarpið;

Evrópuþingið er hinn sam-löggjafi Evrópusambandsins fjallar einnig um frumvarpið

Lög Evrópusambandsins þurfa að fara í gegnum þessar stofnanir. Þarna eru allskonar borð sem snúa að stefnumótun og ákvarðanatöku. Við öll þessi borð ætti Ísland sæti. Stundum eitt sæti af 28, stundum sex sæti af 720.

Framkvæmdastjórn Evrópusambandsins

Framkvæmdastjórn Evrópusambandsins er sambærilegt ráðuneytum á Íslandi. Það er framkvæmdastjórnin sem leggur fram frumvörp fyrir Ráðið og Þingið til umfjöllunar. Hvert aðildarríki fær einn framkvæmdastjóra og er atkvæðavægi þeirra jafnt. Þannig yrði atkvæðavægi íslensks framkvæmdastjóra eitt á móti 28, alveg til jafns við Þýskalnds eða Pólland eins og Möltu og Kýpurs.

Evrópuþingið: Hugmyndafræðilegur vettvangur

Evrópuþingið er einn af sam-löggjöfum Evrópusambandsins. Það samanstendur af 720 þingmönnum frá öllum aðildarríkjum en fjöldi þeirra ræðst eftir fólksfjölda landsins. Þannig fengi Ísland væntanlega sex þingmenn. En hlutfallið segir ekki alla söguna, enda fer mikið af stefnumótun í gegnum þingflokka og nefndir. Þar skiptir meira máli hvernig þingmaður beitir sér og sínu valdi frekar en hvaðan hann kemur.

Ráð Evrópusambandsins: Hagsmunagæsla lands og þjóðar

Ráð Evrópusambandsins er hinn sam-löggjafi Evrópusambandsins. Þar fer hin eiginlega hagsmunagæsla þjóðríkjanna fram. Í Ráðinu hefðum við heila sendiskrifstofu, líkt og við erum með gagnvart Sameinuðu þjóðunum, til að gæta hagsmuna Íslands með því vægi, vigt og virðingu eins og önnur aðildarríki.

Þar hefði forsætisráðherra Íslands sæti, til jafns við Þýskaland eða Króatíu. Þar gætu fagráðherrar tekið fyrir hagsmuni síns lands þegar þess þyrfti og beitt sér. Þar er hægt að sinna hagsmunagæslu fyrir sitt ríki til fulls.

Fá miða á ballið: Sætiviðborðið.is

Til að skilja betur hvað það gæti þýtt fyrir Ísland að sitja við borðið þá hef ég útbúið heimasíðu, sætiviðborðið.is. Þar er farið í fjórtán skrefum yfir það hvernig ákvarðanir eru teknar við lagasetningu Evrópusambandsins, hvar ákvarðanir eru teknar og hvernig hægt er að hafa áhrif á löggjöf sambandsins. Þetta átti upphaflega að vera grein, en með hjálp Claude gervigreind er hægt að gera þetta læsilegra í formi vefsíðu.

Hérna erum við ekki að tala um að kíkja í einhvern pakka. Við erum að tala um hvort hægt sé að gera betur með því að vera fullgildur aðili að Evrópusambandinu. Erum við að kasta krónu fyrir aur með því að standa utan þess? Getum við samið betur, staðið betur en við gerum nú þegar?

Evrópusambandið er ekki að reyna að vera vont við okkur þegar þau segja nei við beiðni okkar um undanþágur eða sérlausnir. Evrópusambandið er hreinlega að segja nei, því Ísland er ekki með miða á ballið sem þau eru á. EES samningurinn gefur ekki aðgang að löggjafarferli ESB.

Þar eru lög búin til sem við þurfum þiggja án þess að hafa verið þátttakendur við mótun þeirra. Það skiptir ekki máli hversu mikil áhrif það hefur á Ísland og okkar sérstöðu, við erum ekki hluti af samstarfinu. Það þarf ekki að taka tillit til okkar. Þannig er díllinn í dag.

Já 29. ágúst er til þess að sjá hvort hægt er að gera betur

Sá einn veit er víða ratar, og það er ekki hægt að vita betur en með bestu mögulegu upplýsingum. Já 29. ágúst er ekki já fyrir aðild, heldur hvort við getum gert betur en við gerum í dag. Hvort það sé mögulega hægt að ná þannig samningum að þegar við eigum loksins sæti við borðið fylgi því virðing og vigt sem Ísland á skilið.

Höfundur er fyrrverandi skrifstofustjóri þingmanns á Evrópuþinginu, fyrrverandi þingmaður og núverandi aðstoðarmaður þingflokks Samfylkingarinnar.