Af hverju þurfum við páska?

Af hverju þurfti Jesús að deyja með svona hræðilegum og ósanngjörnum hætti? Og hvað var það eiginlega sem gerðist? Eins og með svo margt annað útskýrði Jesús það ekkert svo nákvæmlega, við höfum í gegnum aldirnar fundið því nánari merkingu þar sem nokkrar kenningar hafa orðið ofan á.

Ein af þeim er endurgjaldskenningin, en hún felur í sér að Jesús hafi greitt fyrir synd okkar mannanna með dauða sínum. Við erum margbrotin og mistæk og mannkyni í heild gengur sjaldnast vel að byggja sanngjarnan heim. Við völdum tjóni sem við getum ekki sjálf bætt og þess vegna þurfti Guð að gerast einn af okkur og bæta fyrir okkar brot. Sambærilegt þessu er sú hugmynd að Jesús hafi verið síðasta fórnin og með því að fórna sér hafi Jesús dáið í okkar stað svo við mættum lifa áfram hjá Guði eftir okkar dag. Í þessu samhengi er því oft stillt upp þannig að þar sem Adam brást í upphafi hafi Jesús lagað með lífi sínu og dauða. Við erum auðvitað öll Adam og Eva og getum ekki að því gert að vera breiskar manneskjur í brotnum heimi svo við þurftum Guð til að byggja brúnna aftur á milli Guðs og manns. Þetta eru fínustu kenningar.

Mér dettur ekki í hug að standa hér og segja ykkur að ég viti sannleikann. Það væri hræsni í hæsta máta. Ég veit ekkert, ekkert frekar en þú. Það sem ég veit er að þegar dóttir mín spurði mig um daginn: Mamma, ef að ég og litli bróðir minn værum á vog þar sem ef að þú myndir bjarga öðru þá myndi hitt detta niður. Hvoru okkar myndirðu bjarga?” Þá vissi hjartað mitt svarið á sekúndubroti og ég þurfti ekki einu sinni að hugsa. “Elskan mín, ég myndi bara leggjast á vogina í staðinn fyrir ykkur og bjarga ykkur báðum.” Ég er sjálfsagt ekki rétta manneskjan til að dæma um það hversu eðlilegar vangaveltur dóttur minnar eru en ég veit að ég myndi fórna öllu fyrir þau svo sú tilhugsun að Guð hafi sjálfur gengið í dauðann til að bjarga heiminum sem hann skapaði, fæddi af sér, er í mínu hjarta mjög rökrétt.

Þegar ég skoða mannkynsöguna og fylgist svo með fréttum dagsins í dag er ég farin að hallast að því að við sem tegund séum einmitt gjörsamlega ófær um að bjarga okkur sjálfum og skapa betri heim. Það eru framfarir út um alla veröld og við erum á mörgum stöðum að vinna gegn fátækt, sjúkdómum og menntunarleysi. En svo bara gerist eitthvað sem ég hélt að myndi aldrei gerast aftur en gerist samt. Svo mikil grimmd og heimska á svo stórum skala og það er eins og við getum ekki lært af grimmd og heimsku kynslóðanna á undan okkur. Alltaf þegar koma nýjar tækniframfarir sem geta bætt lífskjör fólks finnum við samt leiðir til að nýta þær líka til ills. Við þurfum Guð, það er algjörlega orðið ljóst, og þegar Guð fæddist inn í þennan heim hélt hann uppi risastórum spegli svo við gætum séð hvað í okkur býr. Í sögu Jesú eru fjölmörg dæmi um svo innilega gallað fólk sem velur að fylgja vegi Jesú og gefst ekki upp þó að það hrasi, afneiti, flýi af hólmi og feli sig af ótta. Svo eru það dæmin um það hvernig vald afvegaleiðir og hvað fólk er tilbúið til þess að ganga langt til að halda því. Hvernig óttinn við að missa einhver jarðnesk gæði sem við að lokum deyjum frá hvort eð er verður kærleikanum yfirsterkari. Hvað manneskjur eru færar um að gera þegar búið er að afmennska aðra eins og Jesú sjálfan. Allt þetta var orðið ljóst fyrir 2000 árum og enn endurtekur sagan sig. Inn í allt þetta stígur Guð og lýsir því yfir að mildin muni víst sigra hörku og ofbeldi. Að það sé heimska mannsins að halda annað eða eins og Páll postuli orðaði það sjálfur: “Því að orð krossins er heimska þeim er stefna í glötun en okkur sem hólpin verðum er það kraftur Guðs.” Að veðja á græðgi, yfirráð og þá leið að stíga á aðra í þeirri von að þú sért þá á uppleið er heimska þessa heims. Jesús sýndi okkur veginn, sannleikann og lífið sjálft með lífi sínu og líka í dauða. Meira að segja þar sem Jesús hékk á krossinum sýndi hann þá umhyggju að biðja Guð að fyrirgefa alla þá heimsku sem mennirnir sýndu.

Það er hvergi borið blak af því í kristinni trú að lífið getur verið sárt. Aðal tákn trúarbragðanna þýðir nákvæmlega það. Krossinn er tákn þjáningarinnar í tilverunni og tákn þess að líka þar er Guð með okkur. Auður kross minnir okkur svo á að þjáningin tekur enda. Upprisan segir okkur að í hvaða aðstæðum sem við erum í, líka þeim allra vonlausustu þá er bráttan þegar sigruð. Guð á þennan heim, Guð á þig og sama hvaða stormar geisa í lífinu stendur himininn óhagganlegur. Það þýðir ekki að þetta streð skipti engu máli og við eigum bara að bíða þolinmóð eftir því að komast í himnaríki og sætta okkur við óréttlæti og annað ofbeldi. Jesús hefði ekkert þurft að fæðast inn í þennan heim ef að þessi heimur skipti engu máli og þetta væri ekkert annað en biðstofa til að komast á aðal staðinn.

Þegar Jesús fæddist inn í þennan heim sögðu englar himinsins “verið óhrædd” og alla sína ævi endurtók Jesús þessi orð þar sem hann gekk inn í hverjar óhugnanlegu aðstæðurnar á fætur öðrum. Þegar fólk útilokar þig og hafnar þér eins og holdsveika fólkinu, eins og Bartímeusi blinda, eins og Sakkeusi – ekki vera hrædd. Þegar þú upplifir skort eins og mannfjöldinn sem fylgdi Jesú út í eyðimörkina eða sjómennirnir sem ekkert höfðu veitt alla nóttina – ekki vera hrædd. Þegar þú veikist eins og þjónn hundraðshöfðingjans eða dóttir Jaírusar – ekki vera hrædd. Þegar vindar blása og þú veist ekki hvernig lífið fer eins og í bátnum á Galíleuvatni – ekki vera hrædd. Og að lokum stóð Jesús frammi fyrir endalausri grimmd mannsins og dauðanum sjálfum og meira að segja þar sagði hann “verið óhrædd”. Það var ekki vegna þess að hann væri ekki hræddur, ekki vegna þess að hann fyndi ekki til heldur vegna þess að hann vissi að ekkert afl er sterkara en ást Guðs.

Og hvað liggur Jesú á hjarta þegar öllu þessu er lokið, dauðinn er sigraður og upprisan hefur átt sér stað? Hann birtist ástvinum sínum, hann borðar með þeim fisk, hann kemur til vina sinna sem hafa læst sig inni og falið sig fyrir heiminum og uppörvar þau, hann skreppur í göngutúr með tveimur öðrum til þorpsins Emmaus og spjallar við þá um Guð, lífið og tilveruna á leiðinni. Jesús var upprisin, hann hefði getað stormað inn til Pílatusar og svoleiðis tekið hann í bakaríið. Heródes hefði haft gott af að standa frammi fyrir Jesú eftir allt sem á undan hafði gengið. Hann hefði getað gjörsigrað alla rómverska hermenn og firrta farísea en hann gerir það ekki. Hann huggar þau sem höfðu tengst honum tilfinningaböndum, leyfir þeim að sjá sárin sín og blæs þeim anda hugrekkis í brjóst. Reisir þau upp og bendir þeim á veginn fram undan. Þegar vinirnir á veginum til Emmaus áttuðu sig á því að þetta var Jesús sjálfur sem hafði gengið með þeim sögðu þeir hvor við annan: „Brann ekki hjartað í okkur meðan hann talaði við okkur á veginum?“

Brann ekki hjartað í okkur? Hvenær leyfðir þú hjarta þínu að brenna síðast?

Auðvitað veit ég ekkert nákvæmlega hvað gerðist þegar Jesús dó, ekki frekar en nokkur annar. Ég veit hins vegar að þegar dóttir mín spurði mig hvort ég myndi bjarga henni eða bróður hennar ef ég þyrfti að velja þá var hún ekki að biðja um tæknilega útskýringu á því hvernig ég færi að því að gera það, hún var að spyrja mig hvort að ég elskaði hana ekki örugglega og hvort að ég elskaði hana jafn mikið og bróður hennar. Að sama skapi veit ég ekki hvernig Guð bjargaði þessari veröld, ég veit bara að Guð elskaði heiminn og var tilbúinn til að deyja fyrir hann. Þessi veröld er ekki fullkomin en hún er þess virði að elska hana og berjast fyrir henni, þú ert þess virði að elska og berjast fyrir. Jesús biður okkur að leyfa hjartanu að brenna, brenna fyrir náunganum, brenna fyrir réttlæti og frelsi, fyrir fegurð og sannleika, brenna fyrir þessu stórkostlega lífi sem er í raun aldrei betra en þegar við sitjum með ástvinum okkar og borðum fisk. Og á meðan þú ert að berjast fyrir þessum heimi, ekki gleyma því að stóri sigurinn er þegar í höfn svo þú þarft ekkert að óttast.

Gleðilega páska

Höfundur er prestur við Vídalínskirkju í Garðabæ.