Reykjanesundrið - næsti kafli

Fyrir nokkru rakst ég á grein Gunnars Salvarssonar sem bar yfirskriftina Reykjanesundrið. Hún fékk mig til að hugsa um sögu skólamála í Reykjanesbæ og þann markverða árangur sem náðist í stjórnartíð Árna Sigfússonar. Þá var lögð mikil áhersla á skólamálin og árangur grunnskólanna tók miklum framförum. Árið 2012 var til að mynda talað um besta árangur skóla Reykjanesbæjar frá upphafi í samræmdum prófum.

Mér finnst mikilvægt að rifja þessa sögu upp, ekki af nostalgíu heldur vegna þess að hún er góð áminning um að staða skóla er ekki náttúrulögmál, heldur getur hún breyst með markvissri vinnu, skýrum markmiðum, eftirfylgni og metnaði. Við þurfum því ekki að byrja upp á nýtt heldur getum við byggt ofan á þessa reynslu þegar við spyrjum okkur hvernig næsti kafli í skólaþróun Reykjanesbæjar eigi að líta út og ný greining á farsæld barna gefur okkur góða ástæðu til bjartsýni.

Meir í dag en í gær

Farsældarráð Suðurnesja hefur sett sér metnaðarfullt markmið, að farsæld barna mælist mest á Suðurnesjum árið 2030. Reykjanesbær er stærsta sveitarfélag landshlutans og þróunin hér hefur því mikil áhrif á hvernig Suðurnesin standa í heild.

Ný greining á gögnum Íslensku æskulýðsrannsóknarinnar sýnir að farsæld barna í Reykjanesbæ hefur batnað marktækt frá árinu 2023. Farsældarvísirinn hækkaði úr 79,5 í 81,1 stig og staðan batnaði á 43 af þeim 66 mælikvörðum sem liggja til grundvallar vísinum. Árið 2026 varð síðan ákveðinn viðsnúningur, Reykjanesbær sótti fram um 1,05 stig á meðan meðaltalshækkun yfir landið var 0,53 stig.

Þróunin er jákvæð og því ber að fagna en það þýðir ekki að vinnunni sé lokið. Reykjanesbær mælist enn undir landsmeðaltali þrátt fyrir þessa góðu bætingu og því þurfum við að halda ótrauð áfram til að tryggja áframhaldandi árangur.

Það veldur mér hinsvegar ákveðnum áhyggjum að sérstök fjármögnun ríkisins vegna innleiðingar farsældarlaganna er að renna sitt skeið. Ef við erum nú farin að sjá ávinning af aukinni samþættingu, snemmtækari stuðningi og sterkari samvinnu kerfa væri sérkennilegt að veikja fjárhagslegar forsendur þeirrar vinnu einmitt núna. Það þarf því að liggja skýrt fyrir hvernig þessari mikilvægu vinnu verður tryggður stöðugur grunnur til framtíðar.

Efasemdir, og ýmis vafamál

Farsældarvísirinn hækkar frá 2023 í sex árgöngum af sjö. Einn árgangur sker sig úr, 4. bekkur, þar sem vísirinn lækkar um 5,4 stig. Í 5. bekk mælist hins vegar lítil hækkun.

Við vitum ekki nákvæmlega af hverju þessi þróun birtist. Þetta getur verið eitthvað sem einkennir þennan tiltekna árgang, sveifla í gögnunum eða vísbending um eitthvað sem vert er að skoða betur. Greiningin sjálf leggur áherslu á að tölur fyrir einstaka árganga eigi að túlka með varúð vegna fjölda svarenda og óvissu í mælingunum.

En það þýðir ekki að við eigum líta fram hjá þessu, þvert á móti. Þetta er einmitt það sem góð gögn eiga að gera. Þau gefa ekki endilega svörin en benda okkur á hvar við þurfum að staldra við og spyrja betri spurninga.

Mér finnst til dæmis full ástæða til að hafa sérstök augu á börnum á þessum aldri. Þau eru á ákveðnum tímamótum. Þau eru að verða sjálfstæðari og mörg farin að verja meiri tíma án skipulagðrar umgjarðar fullorðinna. Þau eru farin að vera minna í frístund eftir skóla en félagsmiðstöðin hefur ekki enn tekið við þeim og við getum ekki gert ráð fyrir að öll börn finni sjálf sinn stað.

Ég er ekki að halda því fram að við höfum fundið gat í kerfinu eða að 4. bekkingar séu að „falla á milli“. Gögnin gefa okkur ekki heimild til þess en þessar upplýsingar gefa okkur ástæðu til að staldra við og skoða hvort þetta sé tilviljun eða hvort við sjáum sama mynstur aftur? Hvernig líður þessum börnum? Hvernig verja þau tímanum sínum? Eru þau virk í íþróttum og tómstundum? Eiga þau sterk tengsl við skólann og samfélagið í kringum sig?

Við verðum að sinna þessum hópi af sömu athygli og öðrum.

Vertu ei spar að spyrja

Þetta tengist beint einu af verkefnunum sem nýr meirihluti Reykjanesbæjar lagði áherslu á í svokölluðu 100 daga plani eftir hann tók við stjórn Reykjanesbæjar. Að þróa samræmda árangursmælikvarða fyrir grunnskóla Reykjanesbæjar og nýta þá markvisst til umbóta.

Sú vinna er komin af stað en í ágúst tók til starfa vinnuhópur um samræmda mælikvarða grunnskóla í Reykjanesbæ og á fundi menntaráðs skiluðu þau af sér skilgreiningu verkefnis og áætlun um gerð mælaborðs fyrir grunnskólastarfið. Í undirbúningsvinnunni kom í ljós að í raun skortir okkur ekki gögn, við eigum fullt af þeim

Gögn um nám, námsframvindu, mætingu, líðan, skólatengsl, skólabrag, mannauð og fleiri þætti liggja nú þegar í ólíkum kerfum. Vandinn er að þau eru dreifð og ekkert eitt heildstætt yfirlit dregur þau saman þannig að við getum auðveldlega séð þróun, tengsl og mynstur.

Markmiðið með nýju mælaborði grunnskólastarfs er því ekki að mæla meira mælinganna vegna, heldur nýta betur það sem við vitum nú þegar.

Við viljum geta komið fyrr auga á áskoranir, séð styrkleika, lært af því sem gengur vel og tekið upplýstari ákvarðanir um það sem þarf að bæta.

Markmiðið með mælaborðinu er ekki að búa til einhverskonar stigatöflu fyrir grunnskólana okkar. Enda er það erfitt þar sem skólarnir eru gríðarlega ólíkir, nemendahóparnir eru ólíkir og tölur án samhengis geta gefið mjög villandi mynd. Ein af áhættunum sem starfshópurinn hefur sjálfur bent á er einmitt að mælaborðið verði upplifað sem eftirlitstæki í stað stuðningstækis. Þess vegna skiptir samráð við skólasamfélagið svo miklu máli.

Tölur geta sagt okkur að eitthvað sé að gerast en segja sjaldnast einar og sér hvers vegna. Þar kemur fagþekking stjórnenda, kennara, starfsfólks, foreldra og ekki síst reynsla barnanna sjálfra inn í myndina.

Von um veröld betri

Vinnan við mælikvarðana er nú komin úr undirbúningi yfir í mótun. Drög að mælikvörðum verða unnin í haust, samráð við skólastjórnendur er hafið og stefnt er að því að samræmdur rammi liggi fyrir í vor, en þá hefst raunverulega vinnan, sem er að nýta gögnin í lærdóm og markvissar umbætur.

Ef skólasókn batnar mikið í einum skóla, hvað getum við lært af því?

Ef ákveðinn aldurshópur sýnir breytingu í líðan eða skólatengslum, getum við séð hana fyrr?

Ef við ráðist í aðgerð, vitum við hvort hún virkaði?

Og þegar eitthvað gengur vel í einum skóla, hvernig tryggjum við að þekkingin nýtist líka öðrum?

Þetta er sú umbótamenning sem mig langar að við byggjum áfram upp í Reykjanesbæ.

Niðurstöðurnar um farsæld barnanna okkar eru gleðiefni, við sjáum framfarir og þær eiga skilið að fá athygli. En besta leiðin til að fagna þessum árangri er ekki að klappa okkur á bakið heldur finna út hvað við getum lært, hvað höfum við gert sem virkar? Hvar þurfum við að gera betur? Og eru einhver börn sem heildarmeðaltalið gerir okkur erfiðara að sjá?

Reykjanesbær hefur áður sýnt að hægt er að ná eftirtektarverðum árangri í menntamálum þegar metnaður, markviss vinna og eftirfylgni fara saman og nú höfum við tækifæri til að byggja ofan á þá sögu. Og við ætlum okkur að gera það, með betri nýtingu gagna, sterkara samtali við skólasamfélagið, skýrari markmiðum og stöðugum vilja til að læra og bæta okkur.

Markmiðið er nefnilega ekki að verða betri í að mæla börnin okkar heldur að verða betri í að sjá þau, bregðast við áskorunum og veita þeim besta mögulega grunn til árangurs í leik og starfi.

Og hver veit nema næsta Reykjanesundur sé þegar farið að taka á sig mynd.

Höfundur er formaður menntaráðs Reykjanesbæjar.