Menntun þarf ekki að þýða tekju­tap

Fórnarkostnaður háskólamenntunar er viðfangsefni nýlegrar greinar á Vísi eftir Hrafnkel Tuma Kolbeinsson, formann Félags háskólamenntaðra starfsmanna Stjórnarráðsins (FHSS). ”Háskólamenntun á útsölu! Tombóluprís – allt á að seljast” er yfirskrift greinarinnar sem fjallar um fjárhagslegar hindranir í vegi háskólamenntunar á Íslandi, þar sem ungt fólk þarf oft að fórna margra ára tekjum, lífeyrissparnaði og möguleikum á húsnæðiskaupum til að afla sér menntunar. Hvatinn til háskólanáms sé þess vegna takmarkaður enda sé hlutfall ungs fólks með háskólamenntun hér á landi undir meðaltali OECD og staðan sérstaklega slæm hjá ungum körlum.

Full ástæða er til þess að taka undir þær áhyggjur sem þarna eru settar fram, enda gæti sá vandi sem um er rætt verið úr sögunni nú þegar. Leiðin til lausnar er nefnilega til og hefur verið það um nokkra hríð.

Fjarnám er leiðin

Undirrót vandans liggur í aðgenginu, sem er sjálft fyrirkomulag háskólanámsins.

Hefðbundin mynd af námsmanni sem flytur búferlum, hættir að vinna í nokkur ár og lifir á lánum og lágum tekjum á ekki lengur við um alla – sem betur fer. Þökk sé fjarnáminu sem þegar hefur rutt sér til rúms, og háskólarnir hafa í ríkari mæli tileinkað sér.

Háskólinn á Bifröst hefur um árabil helgað sig því að veita hágæða háskólanám í fjarnámi, og er „í fararbroddi“ á því sviði þar sem nánast allt námsframboð háskólans er fjarkennsla. Með því er fólki gert kleift að stunda háskólanám óháð búsetu, atvinnuþátttöku og þjóðfélagsstöðu. Við segjum stundum að við séum „háskóli í heimabyggð“ þar sem námið sem við veitum eigi sér engin landamæri.

Sérstaklega er áhugavert, í ljósi umræðunnar um fórnarkostnaðinn, að líta á reglubundnar kannanir sem Háskólinn á Bifröst gerir meðal útskrifaðra nemenda sinna. Þær sýna að allt að 76% nemenda halda áfram fullri atvinnuþátttöku samhliða námi og 16% til viðbótar eru í hlutastarfi. Með öðrum orðum eru rúmlega níu af hverjum tíu nemendum áfram virkir á vinnumarkaði á meðan þeir stunda háskólanám. Þetta breytir forsendunum verulega frá því sem áður var, því nemendur þurfa síður að velja á milli vinnu og náms, heldur geta þeir byggt hvort tveggja upp samtímis.

Sveigjanlegt skipulag og lotukerfi gera nemendum einnig kleift að dreifa námi sínu yfir lengri tíma ef aðstæður krefjast þess. Þannig minnkar tekjutap sem annars gæti fylgt námi og auðveldara verður að samræma fjölskyldulíf, atvinnuþátttöku og menntun.

Engir átthagafjötrar

Niðurstöður úr könnun meðal útskrifaðra nemenda Háskólans á Bifröst sýna einnig að 41% þeirra sem voru utan höfuðborgarsvæðisins fyrir nám halda áfram búsetu á landsbyggðinni eftir útskrift. Menntunin verður þannig ekki afl sem dregur fólk til höfuðborgarsvæðisins heldur getur styrkt byggðir landsins.

Þegar fólk getur aflað sér háskólamenntunar án þess að yfirgefa heimabyggð eða segja upp starfi hefur það ótvíræða samfélagslega þýðingu.

Jafnframt telja 60% útskrifaðra – aðeins átján mánuðum eftir brautskráningu - að nám á Bifröst hafi leitt til hærri launa og 97% mæla með námi við skólann. Það bendir til þess að nemendur upplifi bæði raunverulegan ávinning af náminu og sterka tengingu þess við atvinnulíf og starfsþróun.

Síðast en ekki síst vekur athygli hversu ánægðir nemendur eru með námið. Í gæðakönnun árið 2024 töldu 94% núverandi nemenda sig myndu mæla með Háskólanum á Bifröst, 90% töldu skólann uppfylla væntingar sínar og 97% sögðust treysta starfsfólki hans. Þegar nemendur sjálfir nefna helstu kosti námsins eru það ekki glæsilegar byggingar eða staðsetning sem koma fyrst upp í hugann heldur fjarnám, sveigjanleiki, verkefnamiðuð kennsla, persónuleg þjónusta og skipulag.

Aðgengi er lykilatriði

Aðgengi og þjónustuviðmót eru þess vegna lykilþættir þegar rætt er um mikilvægi menntunar í samfélagi sem gerir sífellt ríkari kröfur um sérfræðiþekkingu, nýsköpun og aukna framleiðni. Fyrir þjóð sem vill halda uppi háu menntunarstigi hlýtur markmiðið því að vera það að fólk þurfi ekki að velja milli náms og atvinnu, heldur geti það stundað hvort tveggja samtímis.

Leiðin að því marki er fyllilega fær. Reynslan frá Háskólanum á Bifröst bendir til þess að hún sé farsæl.

Höfundur er rektor Háskólans á Bifröst.