Hlustað á Bítlakynslóðina

Fyrir hönd Bítlakynslóðarinnar hef ég hvatt stjórnvöld í nokkrum greinum hér á Vísi til þess að bregðast okkur ekki (Don’t Let Me Down). Forsætisráðherra hefur nú svarað kallinu og fullyrt að flokkur hennar vilji leiða okkur (I Wanna Hold Your Hand) inn í lokakafla æviskeiðsins.

Öldrun þessarar kynslóðar er líklega stærsta samfélagslega áskorun sem þjóðin stendur frammi fyrir. Þótt umræðan um þetta risaverkefni hafi verið næsta lítil er fagnaðarefni að heyra forsætisráðherra segja í gær að flokkur hennar vilji stórefla þjónustu við eldra fólk í heimahúsum. Sú yfirlýsing kemur í beinu framhaldi af tilkynningu ráðherra um mikla fjölgun hjúkrunarrýma á næstu árum þar sem markmiðið er að útrýma biðlistum.

Átakið í þágu aldraðra er eitt af þremur samvinnuverkefnum ríkis og sveitarfélaga sem flokkur forsætisráðherra vill ráðast í undir yfirskriftinni Tökum ábyrgð hvert á öðru.

Lykilverkefni, sagði hún.

Það á eftir að skýrast hvað felst í því að stórefla þjónustu við eldra fólk í heimahúsum, en það er jákvætt og mikilvægt að viljinn er fyrir hendi. Stefna stjórnvalda um árabil hefur verið skýr: að eldri borgarar geti lifað sjálfstæðu og öruggu lífi heima hjá sér eins lengi og kostur er. Til þess þarf að byggja upp þjónustu við hæfi. Á það hefur skort.

Reynsla mín af þjónustuíbúðum er sú að kerfið gengur einfaldlega ekki upp án aðkomu aðstandenda. Þar er vissulega boðið upp á mötuneyti, félagsstarf og innlit. En þegar kemur að daglegri umönnun – fylgd í matsal, þvotti, þrifum og einföldum atriðum sem skipta sköpum í lífi fólks – lendir ábyrgðin í reynd á aðstandendum.

Þegar stjúpi minn á tíræðisaldri var sendur heim af sjúkrahúsi fyrir rúmu ári sagði öldrunarlæknirinn við hann: „Þú gerir þér grein fyrir því að þú gætir dáið einn heima hjá þér?“ Þetta var sagt af mildi og hlýju, en er þetta skilaboðin sem stjórnvöld og samfélagið vilja senda elstu kynslóðinni?

Staðan í dag er sú að þjónusta við aldraða er dreifð milli margra kerfa og ábyrgðin óskýr. Sveitarfélög á Íslandi eru mörg og flest þeirra lítil. Þau hafa hvorki burði né mannafla til að byggja upp þá samþættu þjónustu sem þarf til að styðja fólk í þjónustuíbúðum og heima. Á höfuðborgarsvæðinu búa nálægt 250 þúsund manns, en þjónustan er samt dreifð milli margra sveitarfélaga með mismunandi áherslur og getu.

Við stöndum einnig frammi fyrir vaxandi manneklu í umönnunarstörfum. Hlutfall eldri borgara eykst hratt á sama tíma og fólki á vinnualdri fjölgar hægar. Það þýðir einfaldlega að færri hendur verða til að sinna fleiri einstaklingum. Þessi staðreynd gerir það enn brýnna að skipuleggja þjónustuna betur og nýta mannaflann skynsamlega.

Ef stjórnvöld geta sett fram skýra áætlun um uppbyggingu hjúkrunarrýma, þá hlýtur að vera hægt að gera hið sama fyrir þjónustuíbúðir og þann stuðning sem þarf í daglegu lífi fólks. Setja markmið. Skilgreina þjónustustig. Skýra ábyrgð.

Á dögunum var kynnt skýrsla starfshóps um börn með fíknivanda. Þar er lögð áhersla á að tryggja samþætta og árangursríka þjónustu, skýra ábyrgð milli kerfa og styrkja samfellu í þjónustu og eftirfylgd. Það hljómar kunnuglega, því þetta er nákvæmlega sú nálgun sem vantar í þjónustu við aldraða.

Höfundur er fyrrverandi frétta- og dagskrárgerðarmaður