Vanfjármögnun leikskólanna er ekki val­kostur

Sveitarstjórnarkosningar eru framundan og nú er rétti tíminn til að ræða alvarlegt ástand leikskólakerfisins í Reykjavík.

Í leikskóla sonar míns er full fimm daga vika undantekning, ekki regla. Í hverri viku eru börnin send heim vegna þess að of margir starfsmenn eru frá vegna veikinda. Þannig hefur þetta verið í nokkurn tíma og innleiðing styttri vinnuviku hefur einungis aukið á vanda kerfis sem var þegar brothætt. Fjölskyldur, sem margar hverjar búa sjálf ekki við styttri vinnuviku, treysta á þetta kerfi og það bregst þeim.

Þetta er ekki andstaða við styttri vinnutíma. Ég vil betri kjör fyrir alla launþega, þar á meðal þá sem sjá um börnin í samfélaginu okkar. Röksemd mín byggir á einfaldri stærðfræði: ef þið getið ekki tryggt fulla viku til að byrja með, og ætlið síðan að stytta vinnutíma án þess að fjölga starfsfólki, þá er engin leið að veita þá þjónustu sem fjölskyldur þurfa. Þetta er ekki skoðun, þetta er bara einföld stærðfræði.

Þetta eru heldur ekki rök fyrir meiri vinnu. Ég myndi eyða hverjum degi með syni mínum ef ég hefði efni á því, en í dag lifum við í samfélagi sem krefst ekki bara einnar tekjulindar á heimili, heldur venjulega tveggja. Efnahagskerfið sem leiðtogar okkar hafa látið þróast krefst þessa af okkur. Þegar leikskólarnir geta ekki veitt þjónustu lenda fjölskyldur milli steins og sleggju – af báðum foreldrum er ætlast að þeir vinni í fullu starfi, en um leið minna en fullt starf til að bæta upp fyrir bilið í dagvistunarþjónustu. Þetta er gríðarlega óstöðugt fyrir heimili, og tvöfalt verra fyrir þá sem búa við minna skilningsríka vinnuveitendur.

Raunhæf lausn á þessu vandamáli er engin ráðgáta fyrir neinum sem hefur velt þessu fyrir sér í meira en fimm mínútur. Leikskólarnir þurfa fleira starfsfólk. Til þess að hafa meira starfsfólk þurfa þeir meiri fjármögnun.

Það sem ég skil ekki er þögnin frá vinstri flokkum Íslands í þessu máli. Hvar er hreinskilin opinber umræða um fjármögnun? Hvar er opin og heiðarleg viðurkenning á því hvað rekstur leikskóla í efnahagskerfi okkar kostar í raun og veru? Ég vil bestu umönnun fyrir barnið mitt, og öll önnur börn. Ég er fullkomlega reiðubúinn til að borga það sem það kostar, vegna þess að ég á engan annan kost í efnahagskerfi okkar. Svo segið mér, hvað kostar það?

Núverandi ástand neyðir fjölskyldur til að reyna vikulega að púsla saman vinnu og þörfum barna sinna. Sumir munu svara: umönnun barna er erfið og tímafrek; þú vissir hvað þú varst að fara út í. Ég myndi segja, eins klisjukennt og það kann að hljóma, að börn séu mikilvægasta auðlind okkar. Án næstu kynslóðar eigum við ekkert. Vandamál okkar skipta engu máli ef enginn er til staðar til að leysa þau eða upplifa þau. Fræðin um fólksfækkun eru uggvænlegt lesefni – afleiðingarnar geta verið gríðarlegar og að snúa þróuninni við er ekki auðvelt.

Ísland hefur ekki viðhaldið sjálfbærri fæðingartíðni síðan á níunda áratugnum. Bilið hefur verið fyllt alfarið með innflytjendum og við sjáum sama mynstur í flestum vestrænum löndum. Það væri afar barnalegt að halda að innflytjendur séu ótakmörkuð auðlind. Eftir því sem lífsgæði á Íslandi og erlendis verða samleitari verða færri og færri sem sjá hag sinn í því að flytja búferlum til Íslands. Stærðfræðin gengur einfaldlega ekki upp – það getur ekki verið svo að flest lönd muni treysta á innflytjendur. Einhver verður að eignast börn.

Niðurstaðan, ef við fylgjum rökfræðinni, er sú að við verðum að skapa aðlaðandi skilyrði fyrir foreldra. Börn eru undirstaða hvers einasta þáttar í lífi okkar og áframhaldandi tilveru. Ef þú telur ekki að besta fjárfestingin sem þú getur gert sé að tryggja að samfélagið þitt framleiði nóg af börnum, þá hefur þú ekki reiknað rétt.

Fjármögnun leikskólanna er ekki hugmyndafræðileg spurning, heldur praktísk. Ég er meira en reiðubúinn til að borga. Eru þau sem biðja um atkvæði þitt reiðubúin að gera slíkt hið sama?

Höfundur er tölvunarfræðingur (M.Sc.) og faðir.