Barba­brella hægrisins í leik­skóla­málum

Málefni leikskólans verða án nokkurs vafa eitt af stærstu málefnum komandi sveitarstjórnarkosninga. Leikskólastigið hefur staðið frammi fyrir miklum áskorunum sem snúast að miklu leyti um mönnunarmál. Skortur hefur verið á leikskólakennurum og almennu leikskólastarfsfólki sem leitt hefur til þess að ekki hefur gengið nægilega vel að vinna á biðlistum, fáliðaðir skólarnir eru viðkvæmir fyrir öllum forföllum og lítið hefur mátt út af bregða til að loka þurfi heilu og hálfu deildunum svo dögum skipti.

Úrsérgengið húsnæði vegna uppsafnaðrar viðhaldsþarfar eykur enn álagið í starfsfólk. Þennan vítahring verður að rjúfa til að leikskólarnir okkar fái að njóta sín sem skyldi. Mörg skref hafa verið stigin í þessa átt á síðustu misserum og fleiri eru framundan. Það eru hins vegar ekki til neinar einfaldar töfralausnir.

En töfralausnir eru þó einn traustasti kosningavorboðinn. Enginn hörgull er á stjórnmálaflokkum sem þykjast geta „kippt leikskólamálunum í lag“ í einum hvelli – leiðirnar að því marki eru þó flestar ansi óljósar og útfærslurnar þokukenndar. Eftirlætis Barbabrella flokkanna á hægri væng stjórnmálanna er sú að tala um „fyrirtækjaleikskóla“ sem mikilsverða lausn á vandanum. Þar er látið að því liggja að stöndug stórfyrirtæki standi í röð eftir því að fá að opna leikskóla sem þar með myndu grynnka á biðlistum og gefa væna innspýtingu inn í leikskólakerfið. Þessu kostaboði sé hins vegar hafnað af þröngsýnum pólitíkusum út af pólitískum rétttrúnaði og andúð á einkaframtakinu.

Ef það hljómar of gott til að vera satt...

Það er kannski skiljanlegt að fólk sem er orðið langþreytt á bið eftir leikskólaplássi sé ginnkeypt fyrir svona töfralausn, en það þarf þó ekki að rýna lengi í hugmyndina til að sjá veilurnar. Nú er í sjálfu sér fátt sem kemur í veg fyrir að áhugasamt stórfyrirtæki stofni sinn eigin leikskóla, að því gefnu að hann uppfylli kröfur og standist eftirlit. Auðvitað gæti það hljómað vel í eyrum slíks fyrirtækis að geta lokkað til sín starfsfólk með loforðum um traust leikskólapláss á besta stað og geta jafnvel stytt þann tíma sem verðmætir starfsmenn eru utan vinnumarkaðar vegna barngæsluvanda...

En hérna fara málin að verða flóknari. Ekkert fyrirtæki er til í að borga allan brúsann þegar kemur að rekstri leikskóla. Leikskólar eru kostnaðarsamar samfélagsreknar stofnanir. Þau leikskólagjöld sem foreldrar greiða fyrir vistun barna sinna eru um það bil 7% af hinum raunverulega kostnaði, restin kemur úr sameiginlegum sjóðum – sem vera ber.

Hver græðir?

Af þessu leiðir að öll þau fyrirtæki sem kunna að hafa áhuga á að stofna leikskóla ætlast til þess að viðkomandi sveitarfélag beri hitann og þungan af rekstrarkostnaðinum. Þau eru kannski til í að greiða einhvern stofnkostnað eða leggja til húsnæði og mögulega taka einhvern þátt í niðurgreiðslunni, en meginkostnaðurinn er alltaf sveitarfélagsins. Í staðinn fyrir sitt tillegg ætlast fyrirtækið hins vegar til þess að starfsfólk þess njóti forgangs að leikskólaplássum umfram aðra borgara. Það er skiljanlegt. Dettur nokkrum í hug að einhver bankinn eða lyfjafyrirtækið kæri sig um að setja væna summu í leikskólarekstur ef það veitti þeirra fólki ekki einhvern forgang?

Með öðrum orðum byggist hugmyndin um fyrirtækjaleikskóla á því að unnt sé að kaupa sig framfyrir í röðinni. Ef stöndugur banki greiddi inn í leikskólakerfið myndu starfsmenn hans njóta forgangs að plássum umfram okkur hin í kerfi sem engu að síður er fjármagnað af okkur öllum. Myndum við vilja sjá það sama á öðrum sviðum? Þætti okkur í lagi að stórfyrirtæki gæti með eingreiðslum og framlögum komið foreldrum starfsmanna sinna framfyrir röðina í bið eftir hjúkrunarheimili? Eða tryggt þeim skemmri bið eftir þjónustu í heilbrigðiskerfinu? Fyrirtækjaleikskólar eru engin töfralausn heldur gamaldags pilsfaldakapítalismi og forréttindahyggja.

Höfundur er varaborgarfulltrúi og frambjóðandi Vinstrisins í komandi kosningum.