Spyrja sig hvort Evrópa geti treyst Banda­ríkja­mönnum

Ár er liðið frá því JD Vance, varaforseti Bandaríkjanna, jós úr skálum reiði sinnar yfir Evrópumenn og sakaði þá meðal annars um að hunsa vilja þjóða sinna, snúa úrslitum kosninga, brjóta á málfrelsi fólks og fleira. Vance ræddi sérstaklega um flæði innflytjenda til Evrópu og skort á hefðbundnum gildum sem heimsálfan hefði deilt með Bandaríkjamönnum.

Mörg af kvörtunarefnum Vance má rekja til svokallaðra menningarátaka og hafa bandarísk stjórnvöld það að markmiði að styðja hreyfingar sem aðhyllast hugmyndafræði MAGA-hreyfingarinnar vestanhafs.

Í frétt Politico segir að hugveitan Heritage Foundation hafi tekið saman lista yfir evrópskar hugveitur sem ríkisstjórnin geti stutt.

Sjá einnig: Bauluðu á Vance af „evrópsku stolti“

Heritage Foundation er íhaldssöm bandarísk hugveita sem er hvað þekktust fyrir að semja plaggið Project 2025, sem er í raun áherslulisti og leiðarvísir fyrir ríkisstjórn Donalds Trump og hefur verið lýst sem óskalista öfgafullra, kristinna íhaldsmanna.

Plaggið er að miklu leyti leiðarvísir að því að rífa niður stjórnsýslu- og embættismannakerfi Bandaríkjanna og endurbyggja það með íhaldssamara ívafi og á þann veg svo vald forsetaembættisins verði aukið.

Sjá einnig: Einn höfunda Project 2025 aftur háttsettur í Hvíta húsinu

Blaðamenn Politcio ræddu við fulltrúa tíu evrópskra hugveitna og þrýstihópa sem þykja aðhyllast fjar-hægri hugmyndafræði. Allir lýstu þeir blómstrandi starfsemi samtengdra hópa og samtaka sem hefðu orðið mun faglegri á undanförnum árum og sögðust vinna markvisst að því að auka samstarfið við sambærilegar fylkingar hinum megin við Atlantshafið.

Líta á Evrópu sem barn

Síðan Vance hellti sér yfir Evrópumenn á árlegri öryggisráðstefnu í München hefur margt annað gerst sem komið hefur niður á vinasambandinu yfir Atlantshafið. Framkoma Trumps og ráðherra hans í garð Vólódímírs Selenskí, forseta Úkraínu, í Hvíta húsinu á síðasta ári vakti miklar áhyggjur í Evrópu.

Ný þjóðaröryggisáætlun ríkisstjórnar Trumps, sem opinberuð var í lok síðasta árs, fjallaði einnig töluvert um Evrópu og það á mjög neikvæðum nótum.

Þegar Trump hélt ræðu í Davos í Sviss í síðasta mánuði fór hann ófögrum orðum um heimsálfuna og sagði meðal annars að Evrópa „væri ekkert“ án Bandaríkjanna.

Þar sem vegur þó líklega hvað mest ásælni Trump-liða í Grænland og tollar sem Bandaríkjamenn hafa ítrekað beitt ríki Evrópu.

Sjá einnig: Verði að eignast þetta „stóra fal­lega stykki af ís“

Nú er aftur kominn sá tími að ráðamenn Vesturlanda koma saman í München.

Í samtali við blaðamenn New York Times og í ummælum í aðdraganda ráðstefnunnar hafa evrópskir ráða- og embættismenn í München sagt að þeir búist ekki lengur við því að sambandið við Bandaríkin muni fara í eðlilegt horf eftir forsetatíð Trumps. Mun erfiðara sé að endurbyggja traust en að rústa því.

Ráðamenn í Evrópu hafa flýtt ætlunum sínum um að gera heimsálfuna sjálfstæðari frá Bandaríkjunum og spyrja sig nú sífellt meira að því hvort hægt sé að reiða á Bandaríkjamenn.

Þessu eru ráðamenn í Bandaríkjunum ósammála. Þeir segja Trump ekki vera að rústa sambandi Bandaríkjanna við Evrópu. Þess í stað sé hann að kalla eftir sterkari Evrópu sem þurfi ekki að reiða sig á varnir Bandaríkjamanna.

Matthew Whitaker, fastafulltrúi Bandaríkjanna hjá Atlantshafsbandalaginu, gaf til kynna í vikunni að ríkisstjórn Trumps liti á Evrópu sem barn sem þyrfti að fullorðnast.

Sagði Evrópu þurfa að geta staðið styrkum fótum

Friedrich Merz, kanslari Þýskalands, sagði í opnunarávarpi sínu í München að Evrópa þyrfti að búa sig undir það að standa styrkum fótum. Hann sagði meðal annars að á tímum stórvelda væri frelsi Evrópu ekki lengur tryggt, heldur væri því hreinlega ógnað.

Þá sagði hann, samkvæmt Politico, að alþjóðakerfið sem hafi verið við lýði undanfarna áratugi væri mögulega þegar liðið undir lok. Kerfið sem byggði á alþjóðasamþykktum og reglum væri ekki lengur til staðar í þekkjanlegri mynd.

„Við Þjóðverjar vitum vel að heimur þar sem hinir sterku ráða er myrkur staður.“

Þá staðfesti hann að Þjóðverjar hefðu átt í viðræðum við stjórnvöld í Frakklandi um að vinna mögulega saman þegar kemur að kjarnorkuvopnum. Ulf Kristersson, forsætisráðherra Svíþjóðar, sló á svipaða strengi í lok síðasta mánaðar.

Sjá einnig: Svíar líta til kjarnorkuvopna

Eins og staðan er í dag eru Bretar, Frakkar og Rússar einu þjóðir Evrópu sem eiga kjarnorkuvopn. Ráðamenn í Belarús hafa haldið því fram að búið sé að koma fyrir rússneskum kjarnorkuvopnum þar.

Í skýrslu Stockholm International Peace Research Institute (SIPRI) sem birt var í fyrra segir að umræða um það hvort ríki eigi að koma sér upp kjarnorkuvopnum hafi stungið upp kollinum í Asíu, Mið-Austurlöndum og Evrópu á undanförnum árum.

Þessi umræða hefur meðal annars verið tekin í Suður-Kóreu og Japan en þar er hún til komin af ótta við að Bandaríkjamenn væru ekki tilbúnir til taka áhættuna á því að beita sínum kjarnorkuvopnum til að svara fyrir kjarnorkuárásir á þau ríki frá Norður-Kóreu.