Tog­streita, sveigjan­leiki og fjöl­skyldur

Í Kópavogsbæ búa ríflega 5.300 barnafjölskyldur enda næst fjölmennasta sveitarfélag landsins - sem taldi 40.040 íbúa þann 1. janúar 2025. Þar af eru um 2.500 börn á leikskólaaldri sem skiptast mismunandi niður á þennan fjölda fjölskyldna - sem fá að greiða hæstu leikskólagjöld á höfuðborgarsvæðinu.

Mannaaflaþörf og gjaldskrárbreytingar

Bæjarstjóri Kópavogs hefur farið mikinn í fjölmiðlum undanfarin misseri í tilraunum sínum til að verja Kópavogsmódelið og þá stefnu sem hennar stjórn hefur sett í leikskólamálum bæjarins.

Sé horft á þetta allt út frá rekstrarlegum forsendum er Kópavogsmódelið ekkert nema frábærar fréttir.

Minni þörf fyrir mannafla þýðir að það gangi betur að manna - enda eru færri stöður sem þarf að manna.

Það segir sig sjálft að þegar markvisst er farið í það að draga úr þjónustuþörfinni, þarf færri stöðugildi til að mæta þeirri eftirspurn sem er.

Þrátt fyrir metnað bæjarins í því að stytta dvalartíma barna, svo foreldra greiði einungis fyrir það sem þeir raunverulega nota, er staðreyndin sú að enn þá eru um 72% leikskólabarna í Kópavogi skráð í dagvistun sem nemur lengur en 30 klukkustundum á viku (sex tímar á dag). Því nær Kópavogsmódelið aðeins til um 28% barna.

Þessar tölur komu þó stjórnendum í Kópavogi á óvart, en samkvæmt erindi sem stílað var á bæjarráð Kópavogsbæjar í apríl 2025 kom fram að skráning barna í sex tíma dvöl á dag eða skemur ,,hafi farið langt umfram þær væntingar sem lagt var upp með”. Í sama erindi er tekið fram að önnur sveitarfélög hafi ekki náð sambærilegum árangri í styttingu dvalartíma ,,vegna þess að ekki hafi verið gerðar nauðsynlegar breytingar á gjaldskrá” samhliða.

Það má því draga þá ályktun að stjórnendur Kópavogsbæjar hafi verið vel meðvitaðir um að mikill meirihluti foreldra leikskólabarna í Kópavogi kæmi til með að greiða mun hærri gjöld fyrir leikskóla og tæki þannig á sig allar þær gjaldskrárhækkanir sem Kópavogsmódelið bar með sér og gerir enn - en hluti módelinu felur í sér að gjaldskrá leikskóla er hækkuð ársfjórðungslega.

„Bætt“ þjónusta og gölluð foreldrakönnun

Engri deild hefur verið lokað í einn dag, samkvæmt fréttatilkynningum - en þar gleymist að nefna að leikskólastjórnendum var einfaldlega bannað að loka deildum þegar Kópavogsmódelið var tekið upp. Því er oft á tíðum mjög léleg og erfið mönnun á leikskólum bæjarins þegar mikil veikindi ganga meðal starfsfólks og bannað að biðla til foreldra um að létta undir - til að tryggja að forsendur módelsins haldi.

Bæjarstjóri hefur einnig rætt að það sé ekki lögbundið hlutverk sveitarfélaga að halda uppi leikskólaþjónustu og að kostnaðarþátttaka foreldra sé mjög lítil - þó svo að gjöldin séu há. Í stóra samhenginu virðist þó gleymast að foreldrar leikskólabarna í Kópavogi eru stór hluti útsvarsgreiðanda bæjarins og greiða því fyrir allt kerfið - með einum eða öðrum hætti. Dagvistun ungra barna er forsenda þess að foreldrar geti stundað atvinnu og þar með greitt téð útsvar.

Sú foreldrakönnun sem bæjarstjóri vísar í, á sama tíma og hún hafnar þeirri rannsókn sem gerð var af óháðum þriðja aðila, var gerð annars vegar um miðjan desember, rétt fyrir jól, og hins vegar í júní, við upphafi sumarleyfa.

Eingöngu annað foreldrið (ef tvö voru skráð) fékk tölvupóstinn með könnunni og svarhlutfallið, sem var almennt lágt, bar með sér skakka dreifingu milli kynja, heimilisaðstæðna og tekjuhópa.

Svör við þeim spurningum sem sneru að dvalartíma barna stóðust ekki samanburð við rauntölur frá bænum og mesta furða að könnunin hafi verið metin marktæk.

Dvalartími og sveigjanleiki

Að lokum má ræða það að meðalvistunartími barna í Kópavogi hefur lækkað stöðugt frá því að Kópavogsmódelið var tekið upp. Skráningartími er orðin mun nær raunverulegum nýtingartíma - sem þýðir það - að ,,nauðsynlegar breytingar á gjaldskrá” hafa virkað vel á foreldra. Þeir greiða nú eingöngu fyrir þann tíma sem þeir nauðsynlega þurfa atvinnu sinnar vegna - og allur sveigjanleiki er þar með horfinn.

Enda var það markmið meirihluta bæjarstjórnar, eins og bæjarstjóri hefur ítrekað í fjölmiðlum, ,,að minnka álag og togstreitu í leikskólum bæjarins” - en Kópavogsmódelið hefur lítið annað gert en að velta því álagi yfir á heimilin og foreldrana.

Höfundur er meðstjórnandi Samleik – samtaka foreldrar leikskóla barna í Kópavogi.