Icelandair þurfi að kannast við reglur réttar­ríkisins

Þetta skrifar Sævar Þór Jónsson hæstaréttarlögmaður í aðsendri grein sem birtist á Vísi í morgun. Þar segir hann kynferðislegt ofbeldi vera alvarlega meinsemd sem ekki eigi að viðgangast.

„Hins vegar þarf að fara varlega þegar ásakanir eru bornar á einstaklinga sama hvers eðlis þær eru. Kynferðisbrot geta ekki verið þar undanskilin, slík mál þurfa faglega og vandaða úrvinnslu. Til þess höfum við réttarvörslukerfi,“ skrifar Sævar Þór.

Sævar Þór setur skrif sín í samhengi við mál Sólons Guðmundssonar, fyrrverandi flugmanns hjá Icelandair, sem svipti sig lífi í ágúst. Fjallað hefur verið um að fjölskylda hans hafi farið fram á rannsókn á hvernig uppsögn hans hjá Icelandair bar að. Fram hefur komið að fimm konur hafi sakað hann um ofbeldi gegn þeim, þar af ein sem kærði hann til lögreglu fyrir nauðgun.

„Ég þekki ekki til þessa máls og get því ekki fullyrt um atvik þess. Hins vegar þekki ég til fleiri svona mála innan Icelandair,“ skrifar Sævar.

Rifjar upp annað mál

Sævar Þór segist sjálfur hafa aðstoðað mann sem gegnt hafði ábyrgðarstöðu hjá Icelandair, sem sakaður hafði verið um kynferðisbrot. Umrætt brot hafi verið sagt hafa átt sér stað utan vinnutíma en gegn öðrum starfsmanni Icelandair. 

„Ásakanirnar leiddu til þess að umbjóðanda mínum var vikið úr starfi. Hann var lengi atvinnulaus sem hafði alvarlegar afleiðingar fyrir hann bæði fjárhagslega og andlega. Í viðræðum við Icelandair var lögð áhersla á meðalhóf í úrvinnslu málsins og lagt til að viðkomandi færi í leyfi meðan lögregla rannsakaði málið. Sú tillaga hlaut ekki brautargengi og missti umbjóðandinn vinnuna.“

Loks hafi farið svo að lögregla hafi fellt málið niður að undangenginni rannsókn, og Ríkissaksóknari staðfest niðurfellinguna.

„Þrátt fyrir að ósannað væri að umbjóðandi minn hafi gert nokkuð af sér þá var skaðinn skeður og hann átti ekki afturkvæmt í sambærilegt starf og hefur líf hans beðið skipsbrot,“ skrifar Sævar Þór.

„Það er einhver meðalvegur þarna“

„Það er alls óvíst hvort umbjóðandi minn muni nokkru sinni ná sér fjárhagslega eða andlega eftir þessa útreið. Hér virðist sem stefna Icelandair í þessum málum sé svo ströng og ómanneskjuleg að það er ekkert svigrúm fyrir meðalhóf. Það eitt að ásakanir eru bornar upp virðist duga til þess að víkja fólki úr starfi og virðist lögreglurannsókn eða hlutverk réttarvörslukerfisins engu skipta fyrir fyrirtækið.“

Sævar Þór segir jákvætt að taka skýra afstöðu með þolendum kynferðisbrota og að þeim sé leyft að njóta vafans, og göfugt að stórfyrirtæki eins og Icelandair vilji sýna samfélagslega ábyrgð.

„En við getum ekki verið barnaleg í afstöðu okkar, við lifum ekki í veruleika sem er svartur og hvítur, - hann er alls konar. Þótt við tökum afstöðu með þolendum og sýnum þeim stuðning þá er ekki forsvaranlegt að sá sem borinn er sökum sé réttinda- og varnarlaus. Það er einhver meðalvegur þarna sem þarf að þræða,“ skrifar Sævar.

Rétturinn til að halda áfram með lífið

Hann segir ekki hægt að líta fram hjá rétti einstaklinga til að svara fyrir sig. Engum sé greiði gerður með því að „yrja með offorsi og slaufa viðkomandi og jafnvel eyðileggja líf hans fyrirfram“. Samfélagið græði ekkert á slíku, og í réttarríki eigi sakaðir menn rétt á að fá réttláta málsmeðferð fyrir hlutlausum dómi. 

„Þeir eiga heimtingu á því að halda áfram með sitt líf séu þeir sýknaðir eða rannsókn leiðir til þess að ekki er talið sannað að brot hafi verið framið. Við getum ekki brotið þennan aldagamla samfélagssáttamála sem er til að vernda borgarana, einstaklingana, gegn ofríki. Við þurfum að spyrja okkur áleitna spurninga hvar mörkin eiga að liggja þegar kemur að þessum málum. Þessu þurfa fyrirtæki eins og Icelandair einnig að spyrja sig að og koma hreint fram hvort þeir líti svo á að öfug sönnunarbyrði eigi að ráða þannig að menn séu sekir uns þeir sanni sakleysi sitt. Samræmist það þeim hugmyndum sem við höfum um réttarríkið?“