Blindskerin í útsendingu RÚV - Aðgengi sjómanna og blindra að efni Ríkissjónvarpsins Sigþór U. Hallfreðsson skrifar 10. júlí 2024 07:00 Aðgengi að sjónvarpsefni er ekki bara spurning um þægindi, heldur grundvallaratriði í réttindum allra landsmanna. Blindir, sjónskertir og sjómenn eiga allir rétt á að geta nýtt sér þjónustu Ríkisútvarpsins (RÚV), sem við öll borgum skatta til að styðja. Á meðan flestir njóta góðs af útsendingum og vefþjónustu RÚV, hafa ákveðnir hópar, eins og sjómenn, blindir, sjónskertir og heyrnadaufir takmarkaðan aðgang. Aðgengi fyrir alla landsmenn – jafnvel sjónskerta sjómenn Nýlega bárust fréttir af því að útsendingum RÚV í gegnum gervihnattasamband hefði verið hætt. Fyrir sjómenn, sem oft eru langt frá landi og treysta á gervihnattasamband, þýddu þessar fréttir að þeir hefðu ekki lengur aðgang að útsendingum á miðunum nema í gegnum sérhæfðan búnað. Mörgum brá við að heyra af þeirri stöðu sem upp var komin enda greiða sjómenn nefskatt sem rennur til RÚV eins og aðrir landsmenn. Formaður Sjómannasambands Íslands benti á málið og sagði að þær 20 milljónir sem þyrfti til að halda úti útsendingum til 3500 sjómanna væru smáaurar í þessu samhengi. Við þessum ábendingum var brugðist hratt við og skömmu síðar tilkynnti Lilja Alfreðsdóttir, menningar- og ferðamálaráðherra, að þessum áformum yrði frestað. Skortur á upplýsingum og sjónlýsingum Við hjá Blindrafélaginu gleðjumst yfir því að tekið hafi verið tillit til stöðu sjómanna. Í þessu samhengi langar okkur þó að benda á að Blindrafélagið hefur sent fjölda fyrirspurna og bréfa til RÚV vegna síðunnar og appsins á þeirra vegum og lengi beðið eftir sjónlýsingum á innlendu efni, og hefur átt marga jákvæða fundi með útvarpsstjóra og öðrum stjórnendum RÚV en lítið verður þó úr verki þrátt fyrir að fjöldi nýrra lausna hafi orðið til á undanförnum árum. Aðgengi að fréttum Aðgengi að fréttum er grundvallaratriði fyrir alla. Þó að RÚV hafi vefsíðu þar sem hægt er að nálgast fréttir, hefur Blindrafélagið bent á að aðgangurinn virkar ekki vel fyrir vefvarp. Aðrar fréttaveitur eins og DV, Vísir og mbl.is eru með aðgengilegar fréttir fyrir vefvarp, sem sýnir að það er mögulegt að bæta úr þessu. Reyndar er vefur mbl.is frábært dæmi um hvað hægt er að bæta aðgengi fjölda fólks með einföldum lausnum og óverulegum tilkostnaði og bendum við á lausnina auðlesinn mbl.is í því samhengi.Á sama tíma hefur Blindrafélagið bent á að vefur RÚV og öpp þeirra séu ekki nægilega aðgengileg fyrir skjálesara, sem gerir það erfitt fyrir blinda og sjónskerta að nota þau. Blindir vilja fylgjast með íslenskri afþreyingu og menningu Blindrafélagið hefur ítrekað bent á skort á sjónlýsingum (audio description) fyrir sjónvarpsefni. Sjónlýsingar eru nauðsynlegar fyrir blinda og sjónskerta til að geta fylgst með sjónvarpsefni á fullnægjandi hátt. Skortur á sjónlýsingum og aðgengilegum upplýsingum gerir það að verkum að þessi hópur getur ekki notið sjónvarpsefnis á sama hátt og aðrir. Í október var haldin sérstök Sjónlýsingarvika þar sem Stefán, útvarpsstjóri, var knúinn til að svara um hvenær væri von á sjónlýsingum. Okkur hafa enn ekki borist svör en viljum vera bjartsýn á að geta fengið að fylgjast með næstu þáttaröð Aftureldingar og annars íslensks gæðaefnis RÚV og fá að taka virkan þátt í samfélagslegri umræðu um menningar- og dægurmál. RÚV er allra landsmanna RÚV er opinber stofnun sem á að þjóna öllum landsmönnum. Við borgum öll sömu skatta til að halda úti RÚV en sumir hópar hafa ekki jafnan aðgang að þjónustunni. Þetta er óréttlæti sem þarf að leiðrétta. Það er mikilvægt að RÚV viðurkenni og bæti úr þessum aðgengisvandamálum, ekki bara til að uppfylla lagalegar skyldur sínar, heldur einnig til að tryggja að allir landsmenn geti nýtt sér þjónustuna. Það sem vel er gert og þarf að vinna áfram Oft þarf ekki mikið til að stórbæta aðgengi. Nýleg tækni sem að miklu leyti byggir á gervigreind hefur þannig stóraukið notkun fjölda hópa sem annars gætu ekki nýtt sér sjónvarpsútsendingar. Í forsetakappræðunum var boðið upp á fyrirmyndarlausn, það er rauntímatextun og gátu notendur stækkað textann eftir þörfum. Þessa lausn þarf að þróa áfram og gera aðgengilega í öllu íslensku efni, hvort sem það er í beinni eða endursýningu. Einnig má nefna að RÚV veitir í dag notendum vefvarpsins aðgang að rauntímalestri á texta á erlendu sjónvarpsefni. Þetta er þjónusta sem mjög margir blindir og sjónskertir nýta sér til að geta fylgst með sjónvarpinu og fá textann á erlendu efni lesinn fyrir sig á íslensku, og geta þannig haldið áfram að njóta efnisins eftir að sjónin varð orðin svo slæm að þau hættu að geta lesið textann. Margir höfðu gefist upp og hætt að horfa á sjónvarp, en RÚV hefur staðið sig vel með þessa þjónustu og mikilvægt að henni verði viðhaldið. Aðgengisfulltrúi RÚV Hjá RÚV starfar aðili sem hefur titilinn aðgengisfulltrúi en sá einstaklingur hefur aldrei haft samband við Blindrafélagið að fyrra bragði. Það er mikilvægt að þessi aðili taki virkan þátt í að bæta aðgengi og hafi reglulegt samráð við þau samtök sem vinna að réttindum blindra og sjónskertra og vill Blindrafélagið gjarnan fá að koma að ábendingum og aðstoða við úrbætur eins og hægt er. Beinar spurningar til RÚV að hætti sjómanna Við hjá Blindrafélaginu viljum því spyrja að hætti sjómanna: Hvenær verður aðgengi fyrir blinda og sjónskerta bætt? Hvenær fáum við sjónlýsingar? Hvenær verður nýr spilari kynntur til sögunnar? Blindrafélagið er alltaf tilbúið að setjast niður og ræða málin en það þarf að vera raunverulegur vilji til að bæta úr málunum. Niðurstaða Það er brýnt að RÚV taki aðgengismál alvarlega og geri raunverulegar úrbætur til að tryggja að sjómenn, blindir og sjónskertir hafi jafnan aðgang að dagskrárefni. Með því að bæta aðgengi og innleiða lausnir eins og sjónlýsingar, rauntímatextun og aðgengilegri vefþjónustu, getur RÚV sýnt fram á að stofnunin standi með öllum landsmönnum. Þetta er ekki aðeins lagaleg skylda, heldur einnig spurning um réttlæti og samfélagslega ábyrgð. Við skorum á RÚV og stjórnvöld að tryggja að allir hafi jafnan aðgang að upplýsingum og skemmtiefni, svo að allir landsmenn geti tekið fullan þátt í samfélaginu. Við vonumst til að sjá raunverulegar úrbætur á þessu sviði og hlökkum til þess dags þegar allir, óháð staðsetningu eða fötlun, geta notið þess sem RÚV hefur upp á að bjóða. Við hjá Blindrafélaginu erum tilbúin til samstarfs. Höfundur er formaður Blindrafélagsins Viltu birta grein á Vísi? Sendu okkur póst. Senda grein Ríkisútvarpið Mest lesið Við höfum ekki efni á norsku leiðinni Heiðrún Lind Marteinsdóttir Skoðun Fólkið sem gleymdist í Grindavík Bryndís Gunnlaugsdóttir Skoðun Hver er viðskiptalegur ávinningur af EES-samningnum? Sigurbjörn Svavarsson Skoðun Opið bréf til hæstvirts innviðaráðherra, Eyjólfs Ármannssonar, um íslensku og ábyrgð Nichole Leigh Mosty Skoðun Börnin á Gasa Ebba Margrét Magnúsdóttir Skoðun Elsku ASÍ, bara… Nei Sunna Arnardóttir Skoðun Styðjum þá sem bjarga okkur Jens Garðar Helgason Skoðun Gigtarmaí 2025 – Stuðlum að forvörnum, fræðslu og vitundarvakningu Hrönn Stefánsdóttir Skoðun Áskorun til ráðherra mennta- og barnamála og ráðherra menningarmála Anna Klara Georgsdóttir Skoðun Rússar pyntuðu og myrtu úkraínsku blaðakonuna Viktoriiu Roshchyna Erlingur Erlingsson Skoðun Skoðun Skoðun Ríkisstjórn sem skeytir engu Diljá Matthíasardóttir skrifar Skoðun Áskorun til ráðherra mennta- og barnamála og ráðherra menningarmála Anna Klara Georgsdóttir skrifar Skoðun Fólkið sem gleymdist í Grindavík Bryndís Gunnlaugsdóttir skrifar Skoðun Rússar pyntuðu og myrtu úkraínsku blaðakonuna Viktoriiu Roshchyna Erlingur Erlingsson skrifar Skoðun Á að sameina ÍSÍ og UMFÍ? Ómar Stefánsson skrifar Skoðun Elsku ASÍ, bara… Nei Sunna Arnardóttir skrifar Skoðun Gigtarmaí 2025 – Stuðlum að forvörnum, fræðslu og vitundarvakningu Hrönn Stefánsdóttir skrifar Skoðun Við höfum ekki efni á norsku leiðinni Heiðrún Lind Marteinsdóttir skrifar Skoðun Sósíalistar á vaktinni í átta ár Sanna Magdalena Mörtudóttir skrifar Skoðun Styðjum þá sem bjarga okkur Jens Garðar Helgason skrifar Skoðun Hver er viðskiptalegur ávinningur af EES-samningnum? Sigurbjörn Svavarsson skrifar Skoðun Embætti þitt geta allir séð Ragnheiður Davíðsdóttir skrifar Skoðun Opið bréf til hæstvirts innviðaráðherra, Eyjólfs Ármannssonar, um íslensku og ábyrgð Nichole Leigh Mosty skrifar Skoðun Hver á dómur að vera hjá ungmenni fyrir að fremja alvarlegt afbrot, jafnvel morð? Davíð Bergmann skrifar Skoðun Sigursaga Evrópu í 21 ár Pawel Bartoszek skrifar Skoðun Verkalýðshreyfingin, Dagbjört og ESB Hjörtur J. Guðmundsson skrifar Skoðun Börnin á Gasa Ebba Margrét Magnúsdóttir skrifar Skoðun Myndir þú ráða fatlað fólk í vinnu? Alma Ýr Ingólfsdóttir skrifar Skoðun Hvað ert þú að gera? Eiður Welding skrifar Skoðun Rauðir sokkar á 1. maí Sveinn Ólafsson skrifar Skoðun 1. maí er líka fyrir fatlað fólk! Geirdís Hanna Kristjánsdóttir skrifar Skoðun Verkalýðshreyfingin á næsta leik í Evrópuumræðunni Dagbjört Hákonardóttir skrifar Skoðun Á milli steins og sleggju Heinemann Ólafur Stephensen skrifar Skoðun Heiðrum íslenska hestinn Berglind Margo Þorvaldsdóttir skrifar Skoðun Allir eiga rétt á virku lífi — líka fatlað fólk Anna Margrét Bjarnadóttir skrifar Skoðun Er kominn tími á Útlendingafrí? Marion Poilvez skrifar Skoðun Janus og jakkalakkarnir Óskar Guðmundsson skrifar Skoðun Jafnréttisbaráttan er brýnni en nokkru sinni fyrr Kolbrún Halldórsdóttir,Sunna Kristín Símonardóttir skrifar Skoðun Hvað ætlar þú að vera þegar þú verður stór? Ása Berglind Hjálmarsdóttir skrifar Skoðun Samtalið um dauðann veldur okkur óöryggi Ingrid Kuhlman skrifar Sjá meira
Aðgengi að sjónvarpsefni er ekki bara spurning um þægindi, heldur grundvallaratriði í réttindum allra landsmanna. Blindir, sjónskertir og sjómenn eiga allir rétt á að geta nýtt sér þjónustu Ríkisútvarpsins (RÚV), sem við öll borgum skatta til að styðja. Á meðan flestir njóta góðs af útsendingum og vefþjónustu RÚV, hafa ákveðnir hópar, eins og sjómenn, blindir, sjónskertir og heyrnadaufir takmarkaðan aðgang. Aðgengi fyrir alla landsmenn – jafnvel sjónskerta sjómenn Nýlega bárust fréttir af því að útsendingum RÚV í gegnum gervihnattasamband hefði verið hætt. Fyrir sjómenn, sem oft eru langt frá landi og treysta á gervihnattasamband, þýddu þessar fréttir að þeir hefðu ekki lengur aðgang að útsendingum á miðunum nema í gegnum sérhæfðan búnað. Mörgum brá við að heyra af þeirri stöðu sem upp var komin enda greiða sjómenn nefskatt sem rennur til RÚV eins og aðrir landsmenn. Formaður Sjómannasambands Íslands benti á málið og sagði að þær 20 milljónir sem þyrfti til að halda úti útsendingum til 3500 sjómanna væru smáaurar í þessu samhengi. Við þessum ábendingum var brugðist hratt við og skömmu síðar tilkynnti Lilja Alfreðsdóttir, menningar- og ferðamálaráðherra, að þessum áformum yrði frestað. Skortur á upplýsingum og sjónlýsingum Við hjá Blindrafélaginu gleðjumst yfir því að tekið hafi verið tillit til stöðu sjómanna. Í þessu samhengi langar okkur þó að benda á að Blindrafélagið hefur sent fjölda fyrirspurna og bréfa til RÚV vegna síðunnar og appsins á þeirra vegum og lengi beðið eftir sjónlýsingum á innlendu efni, og hefur átt marga jákvæða fundi með útvarpsstjóra og öðrum stjórnendum RÚV en lítið verður þó úr verki þrátt fyrir að fjöldi nýrra lausna hafi orðið til á undanförnum árum. Aðgengi að fréttum Aðgengi að fréttum er grundvallaratriði fyrir alla. Þó að RÚV hafi vefsíðu þar sem hægt er að nálgast fréttir, hefur Blindrafélagið bent á að aðgangurinn virkar ekki vel fyrir vefvarp. Aðrar fréttaveitur eins og DV, Vísir og mbl.is eru með aðgengilegar fréttir fyrir vefvarp, sem sýnir að það er mögulegt að bæta úr þessu. Reyndar er vefur mbl.is frábært dæmi um hvað hægt er að bæta aðgengi fjölda fólks með einföldum lausnum og óverulegum tilkostnaði og bendum við á lausnina auðlesinn mbl.is í því samhengi.Á sama tíma hefur Blindrafélagið bent á að vefur RÚV og öpp þeirra séu ekki nægilega aðgengileg fyrir skjálesara, sem gerir það erfitt fyrir blinda og sjónskerta að nota þau. Blindir vilja fylgjast með íslenskri afþreyingu og menningu Blindrafélagið hefur ítrekað bent á skort á sjónlýsingum (audio description) fyrir sjónvarpsefni. Sjónlýsingar eru nauðsynlegar fyrir blinda og sjónskerta til að geta fylgst með sjónvarpsefni á fullnægjandi hátt. Skortur á sjónlýsingum og aðgengilegum upplýsingum gerir það að verkum að þessi hópur getur ekki notið sjónvarpsefnis á sama hátt og aðrir. Í október var haldin sérstök Sjónlýsingarvika þar sem Stefán, útvarpsstjóri, var knúinn til að svara um hvenær væri von á sjónlýsingum. Okkur hafa enn ekki borist svör en viljum vera bjartsýn á að geta fengið að fylgjast með næstu þáttaröð Aftureldingar og annars íslensks gæðaefnis RÚV og fá að taka virkan þátt í samfélagslegri umræðu um menningar- og dægurmál. RÚV er allra landsmanna RÚV er opinber stofnun sem á að þjóna öllum landsmönnum. Við borgum öll sömu skatta til að halda úti RÚV en sumir hópar hafa ekki jafnan aðgang að þjónustunni. Þetta er óréttlæti sem þarf að leiðrétta. Það er mikilvægt að RÚV viðurkenni og bæti úr þessum aðgengisvandamálum, ekki bara til að uppfylla lagalegar skyldur sínar, heldur einnig til að tryggja að allir landsmenn geti nýtt sér þjónustuna. Það sem vel er gert og þarf að vinna áfram Oft þarf ekki mikið til að stórbæta aðgengi. Nýleg tækni sem að miklu leyti byggir á gervigreind hefur þannig stóraukið notkun fjölda hópa sem annars gætu ekki nýtt sér sjónvarpsútsendingar. Í forsetakappræðunum var boðið upp á fyrirmyndarlausn, það er rauntímatextun og gátu notendur stækkað textann eftir þörfum. Þessa lausn þarf að þróa áfram og gera aðgengilega í öllu íslensku efni, hvort sem það er í beinni eða endursýningu. Einnig má nefna að RÚV veitir í dag notendum vefvarpsins aðgang að rauntímalestri á texta á erlendu sjónvarpsefni. Þetta er þjónusta sem mjög margir blindir og sjónskertir nýta sér til að geta fylgst með sjónvarpinu og fá textann á erlendu efni lesinn fyrir sig á íslensku, og geta þannig haldið áfram að njóta efnisins eftir að sjónin varð orðin svo slæm að þau hættu að geta lesið textann. Margir höfðu gefist upp og hætt að horfa á sjónvarp, en RÚV hefur staðið sig vel með þessa þjónustu og mikilvægt að henni verði viðhaldið. Aðgengisfulltrúi RÚV Hjá RÚV starfar aðili sem hefur titilinn aðgengisfulltrúi en sá einstaklingur hefur aldrei haft samband við Blindrafélagið að fyrra bragði. Það er mikilvægt að þessi aðili taki virkan þátt í að bæta aðgengi og hafi reglulegt samráð við þau samtök sem vinna að réttindum blindra og sjónskertra og vill Blindrafélagið gjarnan fá að koma að ábendingum og aðstoða við úrbætur eins og hægt er. Beinar spurningar til RÚV að hætti sjómanna Við hjá Blindrafélaginu viljum því spyrja að hætti sjómanna: Hvenær verður aðgengi fyrir blinda og sjónskerta bætt? Hvenær fáum við sjónlýsingar? Hvenær verður nýr spilari kynntur til sögunnar? Blindrafélagið er alltaf tilbúið að setjast niður og ræða málin en það þarf að vera raunverulegur vilji til að bæta úr málunum. Niðurstaða Það er brýnt að RÚV taki aðgengismál alvarlega og geri raunverulegar úrbætur til að tryggja að sjómenn, blindir og sjónskertir hafi jafnan aðgang að dagskrárefni. Með því að bæta aðgengi og innleiða lausnir eins og sjónlýsingar, rauntímatextun og aðgengilegri vefþjónustu, getur RÚV sýnt fram á að stofnunin standi með öllum landsmönnum. Þetta er ekki aðeins lagaleg skylda, heldur einnig spurning um réttlæti og samfélagslega ábyrgð. Við skorum á RÚV og stjórnvöld að tryggja að allir hafi jafnan aðgang að upplýsingum og skemmtiefni, svo að allir landsmenn geti tekið fullan þátt í samfélaginu. Við vonumst til að sjá raunverulegar úrbætur á þessu sviði og hlökkum til þess dags þegar allir, óháð staðsetningu eða fötlun, geta notið þess sem RÚV hefur upp á að bjóða. Við hjá Blindrafélaginu erum tilbúin til samstarfs. Höfundur er formaður Blindrafélagsins
Opið bréf til hæstvirts innviðaráðherra, Eyjólfs Ármannssonar, um íslensku og ábyrgð Nichole Leigh Mosty Skoðun
Áskorun til ráðherra mennta- og barnamála og ráðherra menningarmála Anna Klara Georgsdóttir Skoðun
Skoðun Áskorun til ráðherra mennta- og barnamála og ráðherra menningarmála Anna Klara Georgsdóttir skrifar
Skoðun Rússar pyntuðu og myrtu úkraínsku blaðakonuna Viktoriiu Roshchyna Erlingur Erlingsson skrifar
Skoðun Gigtarmaí 2025 – Stuðlum að forvörnum, fræðslu og vitundarvakningu Hrönn Stefánsdóttir skrifar
Skoðun Opið bréf til hæstvirts innviðaráðherra, Eyjólfs Ármannssonar, um íslensku og ábyrgð Nichole Leigh Mosty skrifar
Skoðun Hver á dómur að vera hjá ungmenni fyrir að fremja alvarlegt afbrot, jafnvel morð? Davíð Bergmann skrifar
Skoðun Jafnréttisbaráttan er brýnni en nokkru sinni fyrr Kolbrún Halldórsdóttir,Sunna Kristín Símonardóttir skrifar
Opið bréf til hæstvirts innviðaráðherra, Eyjólfs Ármannssonar, um íslensku og ábyrgð Nichole Leigh Mosty Skoðun
Áskorun til ráðherra mennta- og barnamála og ráðherra menningarmála Anna Klara Georgsdóttir Skoðun