Ekki vera fáviti

„Borg verður óbyggðir, barnið er stuck þar,“ syngur Kött Grá Pje í lagi dags rauða nefsins og vísar til milljóna barna sem eru fórnarlömb átaka og ofsókna um allan heim. Við berum öll ábyrgð á þessum börnum og alveg sérstaka ábyrgð berum við á börnunum sem dvelja hér á landi. Þau sem komast loksins í öryggi eftir langt og strangt ferðalag.

Mannréttindi barna alls staðar

UNICEF leggur ríka áherslu á að mannréttindi barna séu virt hvar sem þau eru stödd í heiminum. Barnasáttmálinn á alltaf við um öll börn. Um 50 milljónir barna búa nú utan fæðingarlands síns og þar af eru 28 milljónir á flótta undan átökum. Börnum sem eru ein á ferð fjölgar hratt. Þau leitast við að finna fjölskyldur sínar, eða flýja þær vegna ofbeldis, þvingaðra giftinga eða hermennsku. Flóttinn er hættulegur og sífellt fleiri verða smyglurum og mansali að bráð. Börn eru í sérstakri áhættu þegar kemur að ofbeldi og misnotkun. Ábyrgð okkar allra á að tryggja öryggi þeirra er mikil.

Það sem barni er fyrir bestu

Börn sem sækja um alþjóðlega vernd á Íslandi eiga sömu mannréttindi og önnur börn hér á landi. Þau mannréttindi hafa þó ítrekað verið brotin þegar börn á flótta hafa ekki fengið sömu umönnun og þjónustu og önnur börn. Þau eru einnig brotin þegar börn eru send úr landi gegn vilja þeirra og án þess að öryggi þeirra sé tryggt. Þriðja grein Barnasáttmálans kveður á um að það sem sé barninu fyrir bestu skuli ávallt hafa forgang þegar stjórnvöld gera ráðstafanir sem varða börn. Það þýðir að við lausn mála þarf kærunefnd útlendingamála að líta til laga um Barnasáttmálann og virða þriðju grein hans. Við mat á bestu hagsmunum barnsins þarf að líta til margvíslegra þátta. Ekki er nóg að styðjast einungis við lagabókstaf til að meta hvort réttindi barns séu tryggð í upprunalandi heldur einnig úttektir og rannsóknir á því hvort slíkum lögum sé í raun framfylgt og hvort viðkvæmum hópum barna séu tryggð réttindi sín að sönnu.

Opnum dyrnar

Kröfur um endursendingar byggja oft á Dyflinnarreglugerðinni sem íslensk stjórnvöld beita í mörgum málum. Reglugerðinni er ætlað að dreifa álagi við móttöku flóttafólks í Evrópu en hún hefur þess í stað aukið gríðarlega álag á þau ríki sem eiga landamæri að Miðjarðarhafinu. Ekkert í reglugerðinni skyldar eða hvetur til þess að Ísland sendi frá sér flóttafólk, en það virðist samt sem áður vera stefna stjórnvalda. Þegar kemur að viðkvæmum hópum eins og börnum er slík stefna óásættanleg. Ísland hefur lagt áherslu á að koma viðkvæmum og jaðarsettum hópum flóttafólks til aðstoðar, og það ætti einnig að eiga við um þá umsækjendur um alþjóðlega vernd sem koma hingað til lands af sjálfsdáðum.

„Ekki vera fáviti. Nískuflipp. Opnum dyrnar,“ heldur Kött Grá Pje áfram í laginu fyrir dag rauða nefsins. Öll börn eiga rétt. Verndum börn á flótta, sérstaklega börn sem eru ein á ferð. Ráðstafanir okkar í málefnum þeirra geta skilið á milli lífs og dauða.

 

Höfundur er framkvæmdastjóri UNICEF á Íslandi.