Hvað skýrir lélegan árangur íslenskra grunnskólanema?

Allt frá því að Jónas frá Hriflu skrifaði Íslandssöguna eftir sínu höfði á kostnað Dana hafa Íslendingar talið sig skara fram úr og farið eigin leiðir. Við lærðum að allir Íslendingar væru læsir en aðeins 80% til 95% annarra þjóða væru læs, töldum okkur greindari en þær. Vatnajökull væri stærsti jökull Evrópu og Bjargtangar vestasti oddi álfunnar.

Með tilkomu netsins og meiri samskiptum við önnur lönd hefur PISA-könnunin leitt í ljós að íslenskir 15 ára nemendur eru með verstu heildarútkomu allra landa í Vestur-Evrópu í lesskilningi, stærðfræði og raungreinum. Þriðjungur íslenskra drengja á þessum aldri geti ekki lesið sér til gagns. Þá segir Wikipedia að Vatnajökull sé þriðji stærsti jökull Evrópu á eftir jöklum á Novaya Semlya í Rússlandi og Svalbarða í Noregi. Vestasti oddi Evrópu er á Asóreyjum sem eru hluti Portúgal. Er kominn tími til að endurskoða stöðu okkar í samanburði við aðrar þjóðir? Lítum aðeins á tvo mikilvæga þætti í nútíma velferðarríkjum.

Samanburður við erlend skólakerfi

Í haust hefur farið fram mikil umræða um grunnskólann: lág laun kennara, mikið álag og lélega aðstöðu. Þegar tekið er mið af árangri grunnskólans á Íslandi samanborið við önnur lönd Vestur-Evrópu mætti ætla að lélegur árangur íslenskra grunnskólabarna í PISA-könnunum sé bein afleiðing af litlu fjármagni og fáum starfsmönnum í íslenskum grunnskólum. Það er íslenska söguskýringin.

Hvaða fréttir má finna um þetta á netinu? Samkvæmt tölum frá Hagstofunni voru á árinu 2015 6,4 nemar á hvern starfsmann íslensku grunnskólanna og 9,5 nemar á hvert stöðugildi kennara. Samkvæmt OECD eru að jafnaði 13 nemar á bak við hvern kennara í OECD-ríkjum. Þá bárust nýlega fréttir af því að breska ríkisstjórnin hefði ákveðið að bæta stöðu grunnskóla úti á landsbyggðinni í Englandi á kostnað skólanna í stórborgum. Árlegt framlag til kennslu og húsnæðis fyrir hvern nema á að hækka úr 4.600 pundum í 5.600, sem miðað við núverandi gengi samsvarar hækkun úr 650 þús.kr. í 800 þús.kr. Hagstofan var að gefa út nýjar tölur um kostnað við hvern grunnskólanema á Íslandi. Niðurstöður útreikningsins eru að áætlaður árlegur rekstrarkostnaður á hvern nemanda í grunnskólum, sem reknir eru af sveitarfélögum, er 1.754.072 krónur í janúar 2017.

Eru grunnskólanemar of greindir?

Hvað getur skýrt að enskir nemar ná betri árangri en íslenskir í öllum þáttum PISA-könnunar, þó að tilkostnaðurinn sé helmingi lægri. Eru enskir nemar greindari en íslenskir nemendur, eru enskir kennarar betri og duglegri en íslenskir kennarar eða eru áherslur og skipulag íslenskra skólakerfisins rangar?

Skýringarnar eru eflaust margar og liggja ekki fyrir en ég ætla að leyfa mér að álykta að vandinn liggi m.a. í áherslum og skipulagi íslenska skólakerfisins, áherslum í kennaranámi og áherslum og skipulagi skólanna. Áherslan hefur verið á „skóla án aðgreiningar“ þar sem nemendur með mjög mismunandi þarfir, getu og áhugasvið hafa verið settir saman í einn bekk í sama skóla. Leyfi mér að leggja til aðra áherslu, „skóli við hæfi hvers nema“ þar sem leitast er við að koma hverjum nema fyrir í bekk sem hæfir hans þörfum, getu og áhugasviði.

Nemendur eru ekki of greindir; það mætti leggja meiri vinnu í að greina þarfir, getu og áhugasvið nemenda og skipa hverjum í skóla og bekk við hæfi.

Greinin birtist fyrst í Fréttablaðinu.