Evu Brá var nauðgað af þremur mönnum: Enn þögn um afleiðingar kynferðisofbeldis

„Að vissu leyti er ég heppin af því að brotið mitt er brotið sem að fólk trúir. Nauðgararnir mínir eru þessir skrímslavæddu menn sem þú þekkir ekki og nýta sér algjörlega aðstöðu þína,“ segir Eva Brá Önnudóttir sem fyrir rúmu ári síðan var nauðgað af þremur ókunnugum mönnum.

Mennina hitti hún á skemmtistað í miðbæ Reykjavíkur en man lítið eftir kynnunum og ekki hvernig hún komst í íbúð sem þeir höfðu til umráða.

„Ég man í rauninni ekkert þar til ofbeldið byrjar. Þá átta ég mig á mér. Brotin eru frekar skýr í minningunni og öll atburðarrásin varðandi þau. Ég man vel hvernig mér leið á meðan og hvað ég hugsaði. Ég var mjög oft að hugsa að þetta væri nú ekki það versta sem hefði komið fyrir mig, þó það sé örugglega ekki rétt. Þarna var ég bara strax byrjuð að reyna að bjarga geðheilsunni með ákveðinni afneitun.“

Eva upplifði að hún væri frelsissvipt á meðan brotunum stóð. Hún gæti ekki farið.

„Ég hefði getað verið hvar sem er stödd í veröldinni. Á einum tímapunkti reyndi ég að komast í tölvu, af því ég var símalaus, það var einhverskonar bjargráð til að annað hvort finna út hvar ég væri eða senda einhverjum skilaboð. En þegar ég kem út úr íbúðinni átta ég mig á því hvar ég er og að ég sé í umhverfi sem ég þekki mjög vel. Það var líka mjög skrýtin upplifun. Að finnast maður vera lengst í burtu og komast hvergi en svo ertu þannig séð bara mjög nálægt heimili þínu.“

Líkamlegir áverkar ekki verstir

Þrátt fyrir að hafa upplifað frelsissviptingu á meðan brotunum stóð var ljóst að Eva mátti fara þegar mennirnir höfðu komið vilja sínum fram við hana.

„Ég hef lesið það hvernig nauðgarar enda brot mismunandi. Mér var til dæmis ekki hótað, heldur miklu frekar eins og það hefði ekkert gerst þarna. Eins og þeim væri alveg sama.“

Eva Brá fór heim og sagði vini sínum og sambýlingi fljótt frá brotinu. Sá fór beint með hana á Neyðarmóttöku fyrir þolendur kynferðisofbeldis. Hún var enn í sömu fötunum og kvöldið áður og ekki búin að fara í sturtu.

„Ef vinur minn hefði ekki talað mig til hefði ég líklega aldrei farið á Neyðarmóttökuna. Að sama skapi ætlaði ég alls ekki í læknisskoðun þegar þangað var komið og allra síst að tala við lögregluna. En ég var töluð inn á að taka eitt skref í einu.“

Læknisskoðun sýndi með óyggjandi hætti að ofbeldi hefði átt sér stað.

„Líkamlegu þættirnir, hvað þeir gerðu nákvæmlega, hefur alltaf verið eitthvað sem ég hef ekki talað um. Mér finnst það ekki það mikilvægt. Það voru ekki líkamlegu áverkarnir, þó þeir hafi verið talsverðir, sem voru að trufla mig. Ég var mjög bólgin niður eftir öllu bakinu og með mikla áverka á kynfærum,“ segir Eva Brá.

Afleiðingar brotsins séu alvarlegri og grói seinna en líkamlegu áverkarnir.

Lögreglan rannsakaði ekki brotið



Eva Brá ræddi við rannsóknarlögreglumann á Neyðarmóttöku og sagði honum eins mikið og hún gat um brotið. Hart var lagt að henni að kæra brotið en hún segir að á þessum tímapunkti hafi hún ekki getað tekið þá ákvörðun.

„Ef maður setur sig í mín spor þá var ég nýbúin að lenda í mjög erfiðri lífsreynslu um nóttina og mætti á Neyðarmóttökuna ósofin og ekki búin að borða neitt. Í minningunni fannst mér eins og ég hefði verið í heila eilífð þar. Ef lögreglan hefði strax farið og rannsakað málið hefðu þeir líklega náð mínum gerendum ósturtuðum. Það hefði líklega enn verið hægt að finna ummerki í íbúðinni sem hefðu verið farin viku seinna. Þau gögn væru þá að minnsta kosti til þegar ég, kannski viku seinna, væri búin að fá að anda, borða og sofa.“

„Vegna þess að ég vissi ekki hverjir þetta voru þá gat ég ekki viku síðar bent á einhverja menn og beðið lögregluna um að ná í þá. Af því þeir voru þrír þá var ekkert víst hver þeirra bjó í íbúðinni, eða hvort einhver þeirra bjó þar. Það að lögreglan hafi ekki rannsakað málið hefði jafnvel þýtt að viku seinna, þegar ég hefði verið tilbúin að kæra, væri tækifærið farið, íbúðin tóm og enginn veit hverjir voru þar,“ segir Eva.

Hún ítrekar að hún hafi beðið lögreglumanninn um að rannsaka málið, þó hún hafi ekki getað ráðist í það formsatriði sem kæra er.

„Það er ákveðinn tvískinnungur í því að hamra á því að möguleikarnir mínir minnki með hverri klukkustund. Þarna var gott tækifæri til að finna þessa menn og afla sönnunargagna. Þetta er bara spurning um að slaka aðeins á því að þolendur þurfi strax að taka ákvörðun um að fara í gegnum réttarkerfið næstu tvö árin með tilheyrandi skýrslutökum þar sem ég hefði þurft að segja frá brotunum í minnstu smáatriðum.“

Druslugangan hjálpaði til



Eva Brá var, á þeim tíma sem henni var nauðgað, sjálf að skipuleggja Druslugönguna. Druslugangan verður næst gengin 23. júlí. Eva segir að tilvist göngunnar og það hversu vel hún þekkti boðskapinn hafi hjálpað sér.

„Ég tók aldrei ábyrgð á brotinu innra með mér. Ég fór strax með rulluna sem Druslugangan er að senda stöðugt. Allt ferlið var ég að segja sjálfri mér að ég bæri ekki ábyrgð og hefði ekki boðið upp á þetta. Þannig náði ég að koma í veg hugsanir um að ég hefði verið of full eða að ég hefði bara átt að vera farin heim. Út af Druslugöngunni slepp ég við ótrúlega margar tilfinningar sem margir eru að díla við. Það er auðvitað tilgangur göngunnar, að sem fæstum líði eins og þeir beri ábyrgð.“

Það þýðir þó ekki að Eva Brá hafi komist hjá öllum afleiðingum kynferðisofbeldisins og geti haldið lífi sínu áfram eins og ekkert hafi í skorist. „Það erfiðasta er að þessi brot rista alveg ofan í dýpstu þætti sjálfsmyndar þinnar. Þau rífa upp allt sem hefur verið vont í lífinu. Allar afleiðingarnar brjótast einhvernveginn út. Ég varð ótrúlega viðkvæm fyrir öllu í umhverfinu og á enn erfitt með það.“

Eva segir að fæstir aðstandendur þolenda kynferðisofbeldis séu meðvitaðir um afleiðingarnar og sýni því lítinn skilning hvernig þær geta brotist út. Flestir sjái fyrir sér þessar stöðluðu hugmyndir um áfallastreituröskun, svo sem þegar þolendur endurupplifa brotin. Afleiðingarnar geti þó verið mun flóknari en svo.

Þögn um afleiðingarnar



„Við tölum aldrei um afleiðingarnar. Við erum komin á þann stað að fólk segir frá, sem er ótrúlega mikil opnun, en svo er ekkert meir. Leyndarmálið sem áður var að þú hefðir orðið fyrir kynferðisofbeldi verður erfiðu tilfinningarnar sem þú ert að burðast með. Það væri svo miklu auðveldara ef þolendur gætu viðurkennt að þeir séu brotnir og bugaðir. Og við viðurkennt að það er í lagi að vera alveg í fokki í einhvern tíma.“

Eftir kynferðisofbeldi þurfi þolendur að fara í mikla vinnu til að byggja sig upp aftur.

„Sama hversu mikill feluleikur fer í gang þá brjótast afleiðingarnar út einhvernveginn. Maður fer eiginlega að skammast sín fyrir tilvist sína og finnast hvergi pláss fyrir mann. Ég held að þolendur séu almennt hræddir við höfnun. Allt í einu finnst þér ekki pláss fyrir þig í fjölskyldunni þinni eða vinahópnum. Það vill enginn vera sá sem talar bara um það sem er erfitt og leiðinlegt.“

„Þegar þú ert að glíma við mjög alvarlegar afleiðingar ofbeldis þá er erfitt að fúnkera í daglegu lífi. Það er erfitt að halda uppi daglegri rútínu, vera í skóla og vinnu, það verður alveg erfitt. Það er ótrúlega erfitt að viðurkenna vanmátt sinn og viðurkenna að eitthvað sé of mikið fyrir sig. Eitthvað sem að þú áður áttir ekki í neinum vandræðum með. Svo er maður fastur í því að maður verði að vera sterkur og þetta megi ekki brjóta þig, en það er allt í lagi að þetta bugi þig. Það er fullkomlega eðlilegt að kynferðisofbeldi bugi þig um ákveðinn tíma. Mér finnast þau skilaboð ekki vera nógu mikið í umræðunni. Það er í lagi að bugast,“ segir Eva.

„Það mikilvægasta sem þú getur gert fyrir þolanda er kannski bara að leggja á sig að hlusta. Þó það taki líka á. Vera til staðar og jafnvel hvetja þolendur til að tala um það hvernig þeim líður.“