Tryggt verði að aldraðir geti verið saman

Svandís Svavarsdóttir, þingmaður Vinstri grænna, hefur lagt fram frumvarp til breytingar á lögum um málefni aldraðra, sem lýtur að því að tryggja hjónum, og sambúðarfólki, rétt til að vera áfram samvistum þótt annað þeirra þurfi að dveljast til langframa á stofnun fyrir aldraða.

Bjarkey Olsen Gunnarsdóttir og Katrín Jakobsdóttir, einnig þingmenn Vinstri grænna, eru meðflutningsmenn Svandísar.

Í greinargerð frumvarpsins segir að þessi réttur sé í dag ekki tryggður og því geti öldruð hjón eða sambýlisfólk þurft að slíta samvistum gegn vilja sínum þegar langtímadvöl á stofnun fyrir aldraða er nauðsynleg. Aðskilnaðurinn geti reynst þeim, og aðstandendum, þungbær og því mikið hagsmunamál aldraðra að tryggja rétt þeirra til áframhaldandi sambúðar.

Í Danmörku, Noregi og Svíþjóð er slíkur réttur við lýði en er misjafnlega tryggður og útfærður. Réttur aldraðra í Danmörku, Noregi og Svíþjóð til sambúðar við maka eða lífsförunaut á stofnun fyrir aldraða byggist á þeirri grunnforsendu að með því aukist réttindi og lífsgæði aldraðra og eru færð fyrir því ýmis rök.

„Sömu sjónarmið og urðu til þess að öldruðum pörum í Danmörku, Noregi og Svíþjóð hefur verið veittur réttur til sambúðar á stofnunum fyrir aldraða hljóta einnig að eiga við hérlendis,“ segir í greinargerð frumvarpsins.

Að ýmsu er að hyggja áður en hjónum og sambýlisfólki verður veittur réttur til sambúðar á dvalar- og hjúkrunarheimilum hérlendis, og því er ætlaður aðlögunartími til 1. janúar 2018, m.a. til að læra af reynslu grannþjóðanna. Gert er ráð fyrir að rekstraraðilar heimilanna geti sótt fjárstyrk í framkvæmdasjóð aldraðra til þeirra breytinga sem þarf að gera.

Þórunn Sveinbjörnsdóttir, formaður Félags eldri borgara í Reykjavík, á einnig sæti í öldungaráði Reykjavíkurborgar. Hún segir ástandið ekki eins slæmt og talið hafði verið.

„Við höfum kynnt okkur betur hvernig þetta er í raun og veru. Og það eru miklu fleiri hjónaíbúðir til en fólk veit af. Bara uppi í Seljahlíð eru fimm eða sex og það eru nokkrar á Hrafnistu og það eru nokkrar á Grund,“ segir Þórunn og bætir við að ástandið sé ekki eins alvarlegt og fullyrt hafi verið fyrir tveimur til þremur árum.

Aftur á móti þurfi að gera fólki betur grein fyrir því að úrræðin séu til staðar. „Alveg klárlega,“ segir Þórunn. Hún segir þó mjög vel hugsanlegt að það vanti enn fleiri hjónaíbúðir og það sé mikilvægt að halda umræðunni áfram. Það sé ótækt að slíta fólk í sundur eftir 50 til sextíu ára sambúð. „Það er alveg grundvallaratriði.“

Þórunn segir að það vanti líka sárlega önnur úrræði. „Til dæmis ef veikur maki er heima að þá einangrast sá fríski sem er að annast þann veika. Og þarna veit enginn hvað er í gangi. Þarna er gríðarleg þörf á að hvíla þann maka sem er frískur. Þetta vitum við heilmikið um og verðum vör við nánast vikulega.“