Lyfjamisnotkun í frjálsíþróttum!

Fregnir um útbreidda lyfjamisnotkun í frjálsíþróttum hafa farið um heiminn sem eldur í sinu og gætu verið réttar en málið er ekki einfalt. Vegið er að Alþjóðafrjálsíþróttasambandinu IAAF fyrir að hafa legið á upplýsingum en slíkt er fráleitt. Svör við jákvæðum sýnum berast til nokkurra aðila og enginn einn getur legið á slíku. Jákvæð sýni finnast að sjálfsögðu aðeins hjá þeim alþjóðasérsamböndum sem leita þeirra kerfisbundið.

IAAF hefur verið leiðandi í lyfjaeftirliti. Það hóf fyrst prófun utan keppni og fyrst blóðtökur til gerðar líffræðilegs vegabréfs, þ.e. biologic passport, og var einn af „hvataaðilum“ og stofnendum Heimsstofnunar gegn lyfjamisnotkun, þ.e. WADA, árið 1999. Rannsókn á sýni er flókin nákvæmnisaðgerð samkvæmt vel skilgreindum aðferðum og er aðeins gerð á sérhæfðum rannsóknarstofum sem eru undir sífelldu gæðaeftirliti.

Þegar ný lyf koma fram eins og t.d. í BALCO-málinu í Bandaríkjunum getur tekið nokkurn tíma að þróa aðferð til greiningar. Niðurstaðan verður ekki aðeins að sannfæra vísindasamfélagið heldur miklu fremur lögfræðinga og dómstóla því þar er ákvörðun tekin um sekt eða sýknu. Viðkomandi læknanefnd eða stjórn sérsambands getur aðeins verið ákærandi. Við málarekstur geta orðið harkaleg átök enda miklir fjármunir í veði sem og orðstír bæði keppandans og jafnvel styrktaraðila sem geta verið alþekkt fyrirtæki á alþjóðavettvangi.

Alþjóðleg fyrirtæki sem styrktaraðilar hafa þó ekki látið nafn sitt birtast á málskjölum eins og hugdjarfur íslenskur forstjóri gerði til varnar skjólstæðingi sínum og hafði fullan sigur til sýknunar þrátt fyrir borðleggjandi gögn og álit Alþjóðaólympíunefndarinnar um brot sem gat varðað tveimur árum.

Lyf það sem um ræðir í þessu frjálsíþróttamáli er Erythropoetin EPO sem er blóðaukandi efni og kom fyrst á markað 1989 og er afar gagnlegt sjúklingum með ákveðna blóðsjúkdóma. Það var strax öllum augljóst að það yrði misnotað af íþróttamönnum í þolgreinum til að auka blóðrauða (Hgb) og þannig súrefnisflutning í blóði. EPO var fyrst lyfja sett á bannlista Alþjóðaólympíunefndarinnar þótt ekki væru til aðferðir til að mæla ólöglega notkun. Greiningaraðferð hefur verið staðfest en efnið finnst aðeins við nýlega töku þó blóðaukandi áhrif vari lengi.

Ástralskir lífeðlisfræðingar að nafni M.J. Ashenden og R. Parisotto hafa manna mest unnið að rannsóknum á EPO og telja sig nú geta túlkað blóðrannsóknir um notkun en slíkt hefur ekki verið staðfest. Mér skilst að þessar ásakanir séu frá þeim komnar. Benda má á að Lance Armstrong greindist aldrei jákvæður í prófum þrátt fyrir að hafa síðar viðurkennt langvarandi notkun.

Í Bandaríkjunum hafa verið farnar fleiri leiðir og t.d. lögfest bann við eign og dreifingu stera. Lyfjaeftirlitið og saksóknari hafa sótt að mönnum með vitnaleiðslum sem grunaðir hafa verið um lyfjamisnotkun. Stórstjarnan Marion Jones fékk t.d. 6 mánaða tugthúsdóm fyrir að ljúga að saksóknara um lyfjanotkun sína.

Á Íslandi var einstaklingur sem hafði farið sér að voða vegna steranotkunar hins vegar hylltur af fremstu ráðamönnum þjóðarinnar. Saga lyfjaeftirlits á Íslandi er meiriháttar DJÓK.

Félagarnir Ashenden og Parisotto hafa sennilega rétt fyrir sér um útbreidda misnotkun EPO í þolgreinum íþrótta en hafa því miður ekki getað sannað það.