Í velsæld í vestrænum velferðarkerfum?

Tveir breskir ráðherrar hafa nýverið sagt að breyta þurfi reglum um frjálsa för ESB-borgara til að stöðva velferðartúrisma. Verði reglunum ekki breytt geti reynst nauðsynlegt fyrir Bretland að yfirgefa evrópska samstarfið. Þeir vilja m.a. hafa möguleika á að senda ESB/EES-borgara úr landi og að takmarka félagsleg réttindi þeirra.

ESB-borgarar mega dvelja í öðrum ESB ríkjum á grundvelli reglna um sambandsborgara sem eiga sér ekki samsvörun í EES. Þeir eiga líka rétt á frjálsri för á grundvelli launþegareglnanna sem einnig hafa verið teknar upp í ESS. En eru launþegareglurnar þannig að raunveruleg hætta sé á að ríkisborgarar annarra Evrópuríkja komi hingað til lands til að misnota velferðarkerfið?

Launþegareglur EES ávísun á velferðarkerfi?

Samkvæmt launþegareglunum fá þeir sem koma hingað til lands, án þess að hafa hug á að vinna, ekki dvalarleyfi nema sýna fram á að þeir hafi framfærslueyri. 

Réttindi vinnandi EES-borgara til að dvelja hér ráðast af dvalartíma. Eftir fimm ár við störf fá þeir búsetuleyfi og verða ekki sendir úr landi þótt þeir missi vinnuna. 

Fjölskyldum þeirra er líka heimilt að vera hér á landi. Hafi EES-borgari unnið hérlendis skemur en fimm ár þegar hann missir vinnu er áframhaldandi dvalarleyfi bundið virkri atvinnuleit. Fjárhæð bóta er tengd tíma á vinnumarkaði. Torvelt er að sjá verulega hættu á misnotkun velferðarkerfis.

Er til bóta að breyta reglunum?

Sumar þeirra takmarkana sem bresku ráðherrarnir vilja eru til staðar í reglum ESB og spurning hvort þær nægi ekki til að vinna gegn misnotkun velferðarkerfa. Kröfur um mismunun í aðgangi að félagslegum réttindum yrði að telja andstæðar grunnreglum ESB. Þingkosningar eru í Bretlandi á þessu ári. Vera má að ráðherrarnir telji harðlínu líklega til að vinna atkvæði. 

Nú hefur dagblaðið Guardian upplýst að fjöldi þeirra bresku borgara er þiggja atvinnuleysisbætur í öðrum ESB-ríkjum sé sami og fjöldi ESB-borgara er þiggja slíkar bætur í Bretlandi. 

Bretar sæki einkum til Írlands og Þýskalands þar sem bótakerfi sé betra. 

Austur-Evrópubúar sæki í sama skyni til Bretlands. Það á líka við um okkur sem njótum góðs af sameiginlegum evrópskum vinnumarkaði og sækjum á önnur mið þegar þrengingar eru heima fyrir. Þá njótum við þess öryggis að geta haft áframhaldandi dvalarleyfi í EES ríki þótt við missum vinnu. Það verður ekki bæði haldið og sleppt í þessum efnum.