Hvers vegna ekki húsnæðissamvinnufélög?

Það vakti furðu félaga í Búmönnum hsf., þegar frumvarp til laga um leiðréttingu verðtryggðra fasteignaveðlána var lagt fyrir Alþingi Íslendinga. Í 3. gr. frumvarpsins, sem nú er orðið að lögum, segir: „Leiðrétting tekur ekki til lögaðila, þrátt fyrir að til láns hafi verið stofnað með beinum eða óbeinum hætti í þágu einstaklinga. Þ.m.t. samkvæmt lögum nr. 66/2003, um húsnæðissamvinnufélög.“

Með þessu ákvæði er greinilegt að öllum sem eiga búseturétt í íbúðum Búmanna, eða hjá öðrum húsnæðissamvinnufélögum, er haldið utan við þessar leiðréttingar. Rök fyrir þeirri ákvörðun eru síður en svo augljós.

Búmenn er húsnæðissamvinnufélag sem ekki er rekið með ágóðasjónarmið í huga heldur hefur að markmiði öflun og umsjón hentugs íbúðarhúsnæðis fyrir fólk sem komið er yfir miðjan aldur.

Á bak við hvert einasta íbúðarlán sem veitt hefur verið til félagsins er fólk sem er að reyna að tryggja sér hentugt húsnæði. Það hefur skuldbundið sig til að greiða af lánunum sem Íbúðalánasjóður veitti til byggingar þessara íbúða með undirskrift sinni á þinglýstum samningi við Búmenn. Þau hafa lotið nákvæmlega sömu lögmálum og önnur lán sem Íbúðalánasjóður hefur veitt einstaklingum. Eini munurinn er að íbúarnir greiða af lánunum til Búmanna sem greiða svo aftur til Íbúðalánasjóðs, þ.e. greiðslan til sjóðsins fer í gegnum kennitölu Búmanna.

Það er rétt að vekja athygli á að fyrir þann 5. október 2008 var enginn rekstrarvandi hjá Búmönnum og vanskil við Íbúðalánasjóð engin. Við hrunið breyttist margt hjá þeim eins og öðrum. Lán þeirra stökkbreyttust á nákvæmlega sama hátt og hjá öðrum íbúðareigendum og þar með greiðslubyrði íbúa hjá Búmönnum. Til viðbótar breyttust mjög aðstæður á íbúðamarkaði í suðurkjördæmi, ekki síst á Reykjanesi þar sem inn á markaðinn kom mikill fjöldi leiguíbúða sem áður tilheyrðu hernum á Keflavíkurflugvelli. Þær voru settar á markað langt undir markaðsverði og ekki var mögulegt að keppa við þær í verði. Þetta hefur valdið Búmönnum ómældum erfiðleikum og þrátt fyrir viðræður við starfsmenn Íbúðalánasjóðs síðastliðin fimm og hálft ár hafa þær engu skilað. Sama er að segja um viðbrögð frá ráðherrum og nefndaformönnum við málaleitunum Búmanna.

Á sama tíma heyrum við að félagsmálaráðherra og forustumenn launþegasamtaka, ásamt sveitarstjórnarmönnum, eru ræða um stofnun nýrra húsnæðissamvinnufélaga að norrænni fyrirmynd sem á að leysa allan vanda fólks varðandi valkosti í húsnæðismálum!

Aðgerðir stjórnvalda í skuldamálum, hvað varðar félagsmenn Búmanna, ganga þvert á framtíðarsýn sömu stjórnvalda. Með henni er félagsmönnum húsnæðissamvinnufélaga stórlega mismunað. Dettur einhverjum í hug að það hvetji til stofnunar nýrra slíkra félaga?

Ríkisstjórn Framsóknar- og Sjálfstæðisflokks hefur lagt áherslu á að um almennar aðgerðir sé að ræða varðandi leiðréttingu íbúðalána. Það gengur ekki að ætla að skilja útundan á sjötta hundrað fjölskyldna hjá Búmönnum. Lán þeirra hafa tekið hækkunum hvern mánuð á nákvæmlega sama hátt og hjá öllum öðrum sem skulda í sinni íbúð. Lán þeirra tilheyra vaxtabótakerfinu og þar með eru þær taldar af ríkisvaldinu nær því að vera eigendur en leigjendur fram að þessu. Eins hafa þeir, sem aldur hafa til, notið afsláttar af fasteignagjöldum.

Hvað er framundan?

Afar brýnt er að húsnæðissamvinnufélög landsins fái að vita um áform stjórnmálamanna og Íbúðalánasjóðs um framtíð sína milliliðalaust. Aðgerðarleysi og ósamkvæmni í málflutningi er ekki viðunandi. Ríkisstjórnin getur ekki hvatt til stofnunar nýrra húsnæðissamvinnufélaga meðan félagar þeirra sem fyrir eru verða að þola misrétti. Nær væri að notfæra sér reynslu þeirra og búa í haginn fyrir þau með endurskoðun á lagaumhverfinu.

Ríkisstjórnin verður að koma sér saman um hvað hún vill.