ESB-málið breytir flokkakerfinu

Veruleg eftirspurn virðist vera hjá kjósendum eftir nýjum, Evrópusinnuðum hægriflokki, eins og sést af niðurstöðum Capacent-könnunar sem Fréttablaðið birti um helgina. Miðað við það hvernig fylgi flokkanna lagðist í síðustu könnun Capacent og hvaðan nýr flokkur myndi aðallega fá fylgi sitt, gæti hann orðið stærsti flokkur landsins ásamt Sjálfstæðisflokknum, en báðir fengju samkvæmt þessari greiningu 21,5 prósent atkvæða og 14 þingmenn. Þar á eftir kæmu fjórir flokkar með 11-12 prósenta fylgi og 7-8 þingmenn og loks Píratar með 8 prósent og sex þingmenn. Þetta væri gríðarleg breyting á pólitíska landslaginu.

Að sjálfsögðu þarf að hafa fyrirvara á niðurstöðunum. Enginn flokkur er orðinn til, langt í næstu kosningar og ný framboð fá oft mikinn stuðning í upphafi sem fjarar síðan út.

Það er rangt að stilla nýjum flokki upp sem „Nýja Sjálfstæðisflokknum“ eða klofningi út úr Sjálfstæðisflokknum. Miðað við niðurstöðurnar hefði hann breiðari skírskotun en það og fengi um helming fylgisins frá Framsóknarflokki, Samfylkingu og Bjartri framtíð.

Um leið er það heldur ekki rétt, sem haldið hefur verið fram um helgina, að nýr flokkur af þessu tagi kæmi lítið við kaunin á Sjálfstæðisflokknum vegna þess að hann tæki ekki nema um fjórðung fylgis síns frá honum, miðað við það hvað fólk kaus í síðustu kosningum. Í síðustu kosningum var nefnilega um þriðjungurinn af sögulegu fylgi Sjálfstæðisflokksins annars staðar en heima hjá sér.

Margir kjósendur sem ella hefðu kosið flokkinn kusu Samfylkinguna eða Bjarta framtíð vegna Evrópustefnunnar, en sumir Framsókn vegna loforða hennar um feita tékka handa millistéttinni. Nýr hægriflokkur gæti komið í veg fyrir að þetta fylgi skilaði sér nokkurn tímann aftur til Sjálfstæðisflokksins og hann myndi festast í núverandi fylgi.

Til að ná til breiðari hóps en fyrrverandi kjósenda Sjálfstæðisflokksins yrði slíkur flokkur þó að bjóða upp á eitthvað annað en stefnu Sjálfstæðisflokksins plús að stefna að ESB-aðild. Hann þyrfti til dæmis að setja róttæka uppstokkun landbúnaðarkerfisins á stefnuskrána og greina sig þannig frá flokkunum sem standa vörð um núverandi kerfi.

Sumir forystumenn Sjálfstæðisflokksins átta sig greinilega á þeirri ógn sem nýr hægriflokkur væri við framtíðarfylgi hans. Hanna Birna Kristjánsdóttir varaformaður sagði á Stöð 2 um helgina að of geyst hefði verið farið fram með tillögu um að slíta viðræðum við ESB og finna þyrfti breiða sátt í málinu.



Spurningin er hins vegar hvort forysta Sjálfstæðisflokksins hefur ekki þegar gengið alltof langt til að Evrópusinnuðu kjósendurnir komi nokkurn tímann aftur heim, að minnsta kosti á meðan aðildarviðræðum er ólokið. Bjarni Benediktsson hefur sagt að Sjálfstæðisflokkurinn muni aldrei styðja slíkar viðræður. Og fyrst ríkisstjórnin vill ekki fara þjóðaratkvæðagreiðsluleiðina til að höggva á hnútinn, er nánast óhjákvæmilegt að flokkakerfið taki breytingum og línurnar leggist eftir afstöðu til þessa stóra hagsmunamáls þjóðarinnar.