Hamfarir á himni

Stjörnufræðingar og stjörnuáhugamenn vítt og breitt um heiminn beina nú sjónaukum sínum að einhverjum stórkostlegustu hamförum sem móðir náttúru hefur uppá að bjóða. Sprengistjarna er nefnilega á himni.

Á öldum áður þóttu það aðallega vera furðufuglar og sérvitringar sem eyddu löngum stundum í að góna upp í himininn og ráða í ferðir himintunglanna. Öldin er sannarlega önnur í dag. Milljónir manna vítt og breitt um heiminn beina augum sínum og sjónaukum að stjörnunum.

Þegar veðurguðirnir eru hliðhollir okkur Íslendingum eru aðstæður til stjörnuskoðunar frábærar hér á landi. Sú var raunin í gærkvöldi þegar félagsmenn í Stjörnuskoðunarfélagi Seltjarnaness komu saman við Valhúsaskóla.

En þetta ekkert venjulegt kvöld enda var mikil flugeldasýning á himni. Sprengistjarna er nú á himni, í fyrsta skipti í tæpa þrjá áratugi. Það er vægast sagt stórkostleg upplifun að berja þessar hamfarir augum og horfa tólf milljón ár aftur í tímann.

Sprengistjörnur er einhverjar mestu hamfarir sem eiga sér stað í náttúrunni. Þær eiga sér stað þegar kjarnasamruni sólstjarna hefur náð hámarki sínu. Stjarnan fellur saman undir eigin þunga og ytri lög hennar þeytast út í geiminn af gríðarlegu afli.

Flest náttúruleg frumefni verða til í kjarnaofnum sólstjarna — að vetni og helíum undanskildum sem mynduðust í Miklahvelli —  og í sprengistjörnum þar sem frumefni þyngri en járn myndast. Kraftur sprengistjörnunnar þeytir þessum atómum út í geim.

Dauði sólstjörnunnar er því á sama tíma boðberi lífs og framþróunar alheimsins.

„Byrja ekki allir að horfa mjög snemma upp í himininn?“ spyr Davíð Fjölnir Ármannsson, stjörnuáhugamaður. Hann var mættur ásamt föður sínum við Valhúsaskóla þar sem þeir fylgdust plánetunni Júpíter og tunglum hennar. „Það er ekki annað hægt en að dást að þessum litlu deplum.“

„Maður áttar sig á því hvað maður er raunverulega lítill í þessu flæmi,“ segir Davíð Fjölnir.

Kristófer Daði Ingason var í sinni fyrstu stjörnuskoðun ásamt pabba sínum. „Ég hafði ekki mikinn áhuga á þessu í fyrstu,“ sagði Kristófer þegar fréttamaður truflaði hann við sjónaukann. „Það breyttist eftir að ég lærði aðeins um stjörnurnar. Þetta er bara spennandi.“