Jafnlaunaátak stjórnvalda hefur snúist upp í andhverfu sína

Undir lok kjörtímabils síðustu ríkisstjórnar, nánar tiltekið í janúar 2013, samþykkti ríkisstjórnin að ráðast í jafnlaunaátak með aðgerðum sem beindust að því að draga úr kynbundnum launamun á stofnunum í heilbrigðiskerfinu. Átakinu var almennt vel fagnað enda tilefnið ærið eins og komið hefur fram í samfélagsumræðunni. En Adam var ekki lengi í paradís, því fljótlega kom í ljós að þetta svokallaða „jafnlaunaátak“ átti eingöngu við um sumar heilbrigðisstofnanir en ekki allar.

Með jafnlaunaátakinu hafa stjórnvöld brotið blað í stefnumótun varðandi launakjör starfsfólks í heilbrigðis- og velferðarstéttum sem við teljum að þingmenn hafi ekki áttað sig á. Öldrunarheimili og ýmsar sjálfstætt starfandi heilbrigðisstofnanir, líkt og Hrafnista, virðast einhverra hluta vegna ekki verðugar þess að vera hluti af jafnlaunaátakinu.

Það birtist í því að stjórnvöld hafa ekki á síðustu árum hirt um að hækka daggjöld til þessara stofnana í samræmi við raunhækkanir kostnaðarliða við starfsemina, en tekjur öldrunarheimila eru nánast eingöngu daggjöld sem greidd eru úr ríkissjóði og stjórnvöld ákvarða einhliða. Jafnframt hefur tíðkast hingað til að ríkið greiði öldrunarstofnunum sambærilegar hækkanir á daggjöld fái starfsfólk heilbrigðiskerfisins annars staðar launahækkanir frá ríkinu. Nú hefur orðið breyting á því.

Hvorki fulltrúar fyrrverandi né núverandi ríkisstjórnar hafa gefið skýringar á því hvers vegna heilbrigðisstofnunum landsins hefur verið skipt í tvo flokka, hvers vegna t.d. hjúkrunarfræðingar á öldrunarheimilum og öðrum sjálfstætt starfandi heilbrigðisstofnunum eigi að fá lægri laun en hjúkrunarfræðingar heilbrigðisstofnana, sem heyra beint undir ríkisvaldið. Launakostnaður vegna þeirra sem fá greitt samkvæmt kjarasamningum á öldrunarheimilum nemur nú milli 75 og 80% af heildarkostnaði við rekstur heimilanna.

Öldrunarheimilin geta ekki hækkað launin nema ríkisvaldið uppfæri daggjaldagreiðslur til heimilanna – ekki nema þá að lögbundin þjónusta verði skert enn frekar frekar sem að okkar mati kemur ekki til greina. Þessari ósk hafa stjórnvöld ítrekað hafnað. Jafnlaunaátakið hefur því snúist uppí andhverfu sína. Myndast hefur launamunur milli hjúkrunarfræðinga og fleiri starfsstétta sem ræðst af því hjá hvaða stofnun heilbrigðisstarfsmennirnir vinna.

Uppsagnir óumflýjanlegar

Hið svokallaða jafnlaunaátak hefur af þessum sökum skapað mikla óánægju meðal hjúkrunarfræðinga og nú þegar er farið að bera á uppsögnum í stéttinni. Sumir færa sig yfir á ríkisstofnanirnar, aðrir vilja hreinlega skipta um starfsvettvang. Á sama tíma er orðið erfiðara en áður að ráða hjúkrunarfræðinga í stað þeirra sem hverfa á braut. Afleiðingin er enn fremur sú að kjarasamningaviðræður eru í uppnámi.

Öllum er ljóst að þróun daggjalda á umliðnum árum hefur ekki fylgt raunverulegri þróun á kostnaðarliðum öldrunarheimila og þrátt fyrir umfangsmiklar hagræðingaraðgerðir á síðustu árum standa daggjöldin ekki lengur undir eðlilegum rekstri. Ef fram heldur sem horfir munu hjúkrunarheimilin þurfa að takast á við frekari uppsagnir heilbrigðisstarfsfólks án þess að takist að ráða í þau störf sem losna. Af þeim sökum mun þurfa að loka ákveðnum einingum eða jafnvel heilum deildum. Þessi staða verður líklega að veruleika síðar í vor verði ekkert að gert.

Það er tækifæri

Fjöldi aldraðra bíður eftir hjúkrunarrými. Bæði er um að ræða einstaklinga í heimahúsum og mikinn fjölda sem situr fastur á Landspítalanum, þar sem um 10% rýma eru teppt vegna þessa. Það er því mjög mikilvæg og sanngjörn krafa að „jafnlaunaátakið“ eða sambærilegar kjarabætur verði útfærðar með þeim hætti að fólk í sambærilegum störfum í heilbrigðiskerfinu sitji við sama borð og áður var og verði eins og áður metið að verðleikum.

Hér með skorum við á heilbrigðisráðherra, ríkisstjórn Íslands og alla þingmenn að bretta upp ermar og sýna í verki að veikir aldraðir einstaklingar séu ekki annars flokks þjóðfélagsþegnar heldur jafngildir öðrum þegnum samfélagsins þegar þeir þurfa á heilbrigðis- og velferðarþjónustu að halda.

Alma Birgisdóttir

hjúkrunarfræðingur og hjúkrunarforstjóri Hrafnistuheimilanna

 

Arna Garðarsdóttir

hjúkrunarfræðingur og aðstoðardeildarstjóri á Hrafnistu Reykjavík

 

Árdís Hulda Eiríksdóttir

hjúkrunarfræðingur og forstöðumaður Hrafnistu Hafnarfirði

 

Bjarney Sigurðardóttir

hjúkrunarfræðingur og forstöðumaður Hrafnistu Kópavogi

 

Harpa Gunnarsdóttir

fjármálastjóri Hrafnistuheimilanna

 

Helga Reynisdóttir

hjúkrunarfræðingur á Hrafnistu Hafnarfirði

 

Jóhanna Jakobsdóttir

hjúkrunarfræðingur og aðstoðardeildarstjóri á Hrafnistu Kópavogi

 

Lucia Lund

mannauðsstjóri Hrafnistuheimilanna

 

Margrét Magnúsdóttir

hjúkrunarfræðingur á Hrafnistu Reykjavík

 

Pétur Magnússon

forstjóri Hrafnistuheimilanna

 

Soffía Egilsdóttir

framkvæmdastjóri félags- og þjónustusviðs Hrafnistuheimilanna

 

Sigrún Stefánsdóttir

hjúkrunarfræðingur og forstöðumaður Hrafnistu Reykjavík

 

Þóra Gunnlaugsdóttir

hjúkrunarfræðingur og deildarstjóri á Hrafnistu Hafnarfirði