Snýst ekki um fáeina fulla og skrýtna listamenn

Í umræðunni um framlag hins opinbera til listastarfsemi gætir misskilnings og tölur sem fleygt hefur verið fram eru fjarri öllum sanni. Þetta segir Halla Helgadóttir framkvæmdastjóri sem kom að gerð skýrslu um einmitt þetta. Hún segir að fé sem fari beint til listamanna ekki mikið.

Krafa Gríms Gíslasonar, miðstjórnarmanns í Sjálfstæðiflokknum, þess efnis að skorið verði hraustlega niður til lista og menningarmála í þeim fjárlögum sem nú er verið að sjóða saman í fjármálaráðuneytinu, hefur valdið talsverðu uppnámi víða. Grímur hafði heyrt því fleygt að til málaflokksins færu 40 til 60 milljarðar og vill klípa hraustlega af þeirri upphæð. Þarna gætir verulegrar ónákvæmni. Halla Helgadóttir framkvæmdastjóri er einn höfunda skýrslu sem lögð var fram og kynnt árið 2012 en þar var einmitt reynt að ná utan um þetta atriði.

„Þessi skýrsla var kynnt haustið 2012 en hún hafði verið unnin fyrir tilstuðlan mennta- og menningarmálaráðuneytisins og atvinnuvegaráðuneytisins. Hún reynir að varpa ljósi á raunverulegt fjármagn sem ríkið setur í skapandi greinar. Þarna koma raunverulega tölur fram. Flókið var að vinna hana og erfitt að fá þessar tölur. En við náðum utan um allar tölur frá ríkinu og borginni en ekki sveitarfélögunum.“

Halla segir tölur sem nefndar hafa verið, og menn miða við í umræðunni, út úr öllu korti: 40 til 60 milljarðar eru fjarri öllum sanni.

„Algjörlega. Heildarfjárframlag til mennta og menningarmála á Íslandi, og er þá allt talið, á bilinu 60 til 70 milljarðar. Þar af er sett í það sem kallað er menning og listir, menningarstarfsemi í landinu, í kringum 10 milljarðar króna. Stærstu liðirnir í þeirri tölu eru Ríkisútvarpið sem eru 2 til 3 milljarðar, nú er ég ekki alveg með þetta nákvæmlega; svo þjóðmenningin eða menningararfurinn sem er í kringum tveir milljarðar. Eftir standa um fimm milljarðar sem eru leikhúsin og öll tónlistin... stærstu póstarnir í því eru í raun stofnanir. Framlög til listamanna, sem margir vilja láta trufla sig, eru í raun ekki mjög mikil; í samkeppnissjóði og í listamannalaun og slíkt.“

Halla segir það öfugsnúið að tala um þetta sem styrki því þetta sé í raun fjárfesting í menningu og listum. „Út frá þessu framlagi skapast gríðarleg verðmæti, og nú er ég ekki að vísa til menningarlegra verðmæta, heldur bara um peningaleg verðmæti. Þau eru mjög mikil. Geirinn í heild, það kemur fram í skýrslunni, veltir í kringum 190 milljörðum. Tíu þúsund manns vinna við þetta, fólk með heimili og börn. Kjósendur líka. Umræðan er á villigötum og byggir á ótrúlega gamaldags sjónarmiðum.“

Ef menn horfa til afleiddra starfa þá eru þau mörg og mikil. Halla telur nær lagi að fjárfesta meira í þessum skapandi greinum sem eru mjög vaxandi og þjóðhagslega hagkvæm. Hún áttar sig ekki á því hvers vegna þetta fer svona fyrir brjóstið á mörgum.

„Æji, hvað á maður að segja? Ég held að þetta sé í fyrsta lagi auðvelt að benda í þessa átt. Það er erfitt að skera niður í ríkisfjármálum. Það er óvinsælt. Fólk virðist halda að þetta snúist um einhverja nokkra skrýtna listamenn. Gamla mýtan um listamanninn sem situr á kaffihúsi, hálf fullur og gerir ekki neitt og er bara að fíflast.“ Halla telur þetta byggja á ótrúlega gamaldags hugmyndum eins og þeim að fólk sem vinnur ekki vaktavinnu eða milli níu til fimm sé til fárra fiska.