Leitin að réttlætinu

Það má kannski segja að með skuldaleiðréttingu ríkisstjórnarinnar sé reynt að gera hið ómögulega – að skilgreina réttlæti. Það getur verið vandasamt, því réttlæti eins er óréttlæti annars. Það vantar skilgreiningu á hugtakinu sem allir geta sætt sig við. Þeim, sem fær hámarks leiðréttingu samkvæmt hugmyndum stjórnvalda, finnst réttlætinu fullnægt, sá sem fær minna er kannski á öndverðri skoðun. Það verður aldrei hægt að gera öllum til hæfis. Það er hins vegar sjálfsagt að stefna að eins miklu réttlæti og hægt er. Til þess að ná því verður að setja viðmið sem flestir geta sæst á.

Flest heimili landsins, eða um 100 þúsund talsins, munu fá leiðréttingu á þeirri ógnarhækkun sem varð á lánum þeirra í kringum 2008. Það verða þó alltaf hópar sem verða útundan eða fá minni leiðréttingu en fjöldinn. Það hefur verið minnst á eldri borgara sem eru með há lán og geta ekki nýtt sér skattaafslátt viðbótarlífeyrissparnaðar. Það hefur verið minnst á öryrkja og aðra hópa sem eru svo illa staddir að þeir hafa yfirleitt ekki efni á að leggja neitt til hliðar í sparnað. Sumir hafa jafnvel minnst á námsmenn og bent á að námlánin hafi líka hækkað upp úr öllu valdi í hruninu.

Verðtryggingin næst

Þetta er allt rétt. Viðfangsefni stjórnvalda var hins vegar stórt og kosningaloforð Framsóknarflokksins var skýrt. Forsendubrestur heimilanna skyldi leiðréttur. Það þýðir með öðrum orðum að verðtryggð fasteignaveðlán skulu leiðrétt. Leiðréttingin nær því ekki til allra lána, hverju nafni sem þau kallast, heldur eru þau skilgreind fyrirfram.

Hér komum við aftur að réttlætishugtakinu. Er það réttlæti að skuldaleiðréttingunni skuli vera skipt ójafnt milli landsmanna? Náði forsendubresturinn ekki til allra í einni eða annarri mynd? Svarið er eflaust já, en það er einfaldlega ekki hægt að gera allt fyrir alla.

Staða okkar er þessi fimm árum eftir fjármálahrun: 14 þúsund fjölskyldur á aldrinum 30-39 ára eru í vanskilum með húsnæðislán eða telja greiðslubyrði vera þunga. Í næsta aldurshópi fyrir ofan 40-49 ára eru 11 þúsund fjölskyldur í sömu sporum. Í heild eru um 45 þúsund fjölskyldur sem eiga í erfiðleikum með að borga af húsnæðislánum sínum um hver mánaðamót.

Staðan hefur lítið batnað frá hruni og þetta hefur dregið úr einkaneyslu og hagvexti. Við þessu verður að bregðast áður en illa fer. Til þess verður varið allt að 150 milljörðum króna á næstu árum. Skjaldborgin er loks að líta dagsins ljós eftir mögur ár vinstri stjórnarinnar. Það tók núverandi ríkisstjórn aðeins örfáa mánuði að hrinda því í framkvæmd sem fyrri stjórn treysti sér ekki til að gera.

Þá má ekki gleyma því að Alþingi á eftir að fjalla um skuldaleiðréttinguna og frumvörp henni tengdri og það er allt eins líklegt að þar komi fram breytingatillögur. Málið er því ekki búið og verkefni stjórnvalda í þágu heimila landsins er langt frá því að vera búið. Næst á dagskrá er verðtryggingin.