Þrískipt valdníðsla

Þrískipting valdsins, ríkisstjórn, Alþingi og Hæstiréttur, byggist á gömlum erlendum hugmyndum um að valddreifing dragi úr, eða jafnvel hindri valdníðslu hins opinbera gagnvart almenningi. Þessar hugmyndir vaxa fram í samfélögum, sem þó bjuggu við eins konar þrískiptingu valdsins, þ.e. konungur, aðall og kirkjan. Þessar þrjár stofnanir þeirra tíma stunduðu víða þvílíka valdníðslu, samkrull og spillingu að almenningur þurfti að rísa upp með byltingu og minna á, að allt vald er almennings og að öll opinber embætti eru almenningi til þjónustu.

Áréttað var að almenningur er ekki þjónar yfirstéttar og embættismanna, heldur öfugt. Þrískipting valds í Lýðveldinu Ísland hefur því miður ekki getað varið almenning nægjanlega fyrir valdníðslu, samkrulli og spillingu valdsins þrátt fyrir góðan ásetning.

Á síðustu árum hefur hið þrískipta vald á Íslandi stundað valdníðslu með eftirminnilegum hætti og eru dæmin því miður fleiri en hér verða tekin. Má þar fyrst nefna valdníðslu framkvæmdarvalds þegar tveir ráðherrar upp á sitt eindæmi brutu eina af helgustu siðareglum þessarar þjóðar, sem er; að Ísland fari aldrei með hernaði á hendur annarri þjóð. Hér er auðvitað átt við stuðning við Íraksstríðið. Í öðru lagi má nefna valdníðslu löggjafarvaldsins, sem í fornum anda aðalsmanna skenkir sér yfirstéttareftirlaun, algerlega úr samhengi við eftirlaun almúgans. Nýlega varð svo þjóðin átakanlega vör við valdníðslu dómsvaldsins, þegar Hæstiréttur felldi úr gildi skýran vilja þjóðarinnar, sem komið hafði fram í kosningum til stjórnlagaráðs. Þar velur Hæstiréttur að hengja sig í minniháttar tæknilega ágalla kosninganna, sem enginn hefur þó fært haldbær rök fyrir að hafi haft einhver áhrif á lokaniðurstöðuna. Þannig hunsar Hæstiréttur þjóðarviljann.

Féll á prófinu

Það er ekki oft, sem Hæstarétti er falið að fjalla um mál, sem þjóðin hefur tjáð sig um, og ekki er hægt að segja annað en að Hæstiréttur hafi fallið illa á prófinu. Aldrei fyrr hafa kenningar um að Hæstiréttur geti ekki verið hlutlaus vegna tengsla dómaranna við einn og sama stjórnmálaflokk fengið slíkan meðbyr.

Engin af ofannefndum dæmum hafa orðið almenningi til góðs, nema síður sé. Hvernig gat þessi valdníðsla átt sér stað? Við vitum að bak við valdníðslu býr venjulega valdhroki, eða í besta falli heimska. Það, að ekki hefur verið tekið á ofannefndu, bendir til óeðlilegs samkrulls hins þrískipta valds. Langlundargeð íslensku þjóðarinnar er mikið. Auðvitað verður að lokum tekið á spillingu og valdníðslu í íslenskum stjórnmálum, en varla í fyrirsjáanlegri framtíð, kannski ekki á þessari öld. Margir óttast hins vegar að aðild að ESB gæti takmarkað svigrúm hinna spilltu. Þeir munu hafna aðild óháð niðurstöðu samninga og tryggja sér þannig óbreytt ástand enn um sinn. Innst inni held ég þó að við séum öll sammála um að spillingu og valdníðslu eigi ekki að líða, en það er mismunandi djúpt á því hjá okkur.