Vissum að samningur myndi valda urgi

„Útgefendur hefðu ekki samþykkt samningana ef samninganefnd rithöfunda hefði ekki gengið að kröfu þeirra um lægri kiljuprósentu. Þá hefðu þeir ekki viljað ganga til samninga yfirhöfuð,“ segir Aðalsteinn Ásberg Sigurðsson, formaður samninganefndar rithöfunda um nýlega samninga á milli rithöfunda og útgefenda. Áður fengu höfundar sömu prósentu af kiljum og af harðspjaldabókum, 23 prósent af heildsöluverði af hverri seldri bók. Nú lækkar prósentan sem rithöfundar fá af kiljum niður í 18 prósent en hlutfall af harðspjaldabókum stendur í stað.

„Við mættumst þarna með okkar sjónarmið og svona varð niðurstaðan. Það sem er mikilvægast fyrir rithöfunda er að einhver samningur sé í gildi, því að það er ekki sjálfgefið. Við þekkjum líka þá stöðu. Í Svíþjóð til dæmis misstu höfundarnir samninga við bókaútgefendur fyrir nokkrum árum. Svona samningar eru ekki í gildi þar og það gróf undan höfundunum. Þetta virtist okkur vera skynsamlegast í stöðunni,“ bætir Aðalsteinn Ásberg við.

Samningarnir eru ekki að öllu leyti afturför fyrir rithöfunda að mati Aðalsteins Ásbergs. „Við náðum líka fram kjarabótum í þessum samningum, eins og milliuppgjöri sem skiptir rithöfunda máli.“ Áður fengu rithöfundar yfirleitt ekki greitt fyrir sölu bóka nema einu sinni á ári. „Svo verður líka að taka það fram að þetta eru lágmarkssamningar. Það er ekki hægt að banna neinum að semja um hærri prósentu ef hann er í aðstöðu til þess. En við vissum að þetta myndi valda urg. Það er ekkert gaman að kynna svona breytingu.“

Aðalsteinn Ásberg segir hins vegar ekki um venjulega kjarasamninga að ræða „Mönnum hættir til að stilla útgefendum og rithöfundum upp sem andstæðingum, en þeir eru í raun og veru samherjar. Þeir eru ekki öndverðir pólar. Þeir eru að vinna að sameiginlegum hagsmunum.“

Aðalsteinn Ásberg segir að nauðsynlegt hafi verið að uppfæra gamla samninginn vegna þess að hann hafi ekki verið virkur í raun og veru. „Það sem er mikilvægt í svona samningi er að hann sé ekki á skjön við raunveruleikann; að hann sé eitthvað sem hægt er að virða og fara eftir í raun og veru. Það verður að segja um gamla samninginn sem gilti fram til þessa að það voru ýmis ákvæði í honum sem voru brotin og allir gerðu sér grein fyrir því og það var erfitt að snúa þeirri þróun við.“