Nauðsynlegar upplýsingar eða brot á friðhelgi fólks

Forsætisráðherra lagði frumvarpið um Hagstofu Íslands fram á sumarþingi í tengslum við tillögur vegna skuldavanda heimilanna en afgreiðslu þess var frestað þangað til á septemberþinginu og hefur allsherjar- og menntamálanefnd fengið það í breyttri mynd til umfjöllunar.

Samkvæmt frumvarpinu verður Hagstofu Íslands veitt tímabundin heimild til að vinna tölfræðiskýrslur og rannsóknir sem eiga að gera kleift að greina skulda-, greiðslu- og eiginfjárstöðu tiltekinna hópa einstaklinga og fyrirtækja og meta áhrif aðgerða stjórnvalda. Í því skyni verður Hagstofunni heimilt að kalla eftir upplýsingum um stöðu lána einstaklinga og lögaðila frá Íbúðalánasjóði, lífeyrissjóðum, Lánasjóði íslenskra námsmanna og öðrum fyrirtækjum og opinberum aðilum sem stunda lánastarfsemi í atvinnuskyni. Ekki má afla gagna lengur aftur í tímann en til 1. janúar 2012. Þó er heimilt að afla upplýsinga um lán sem hafa verið greidd upp eða hafa breyst vegna úrræða í þágu skuldara allt frá 31. desember 2006. Hagstofan á að jafnaði að eyða þeim gögnum sem hún aflar um fjárhagsstöðu einstaklinga einu og hálfu ári eftir fyrstu útgáfu niðurstaðna hvers tímabils og eigi síðar en í árslok 2018.

Hörður Helgason, settur forstjóri Persónuverndar, segir að þær breytingar sem gerðar voru á frumvarpi forsætisráðherra í sumar séu fyrst og fremst lagatæknilegar. Kjarninn í þeim athugasemdum sem Persónuvernd gerði í vor standi óhaggaður. Útskýringar skorti í frumvarpinu um hvers vegna þörf sé talin á svo miklum afskiptum af einkalífi fólks. „Við teljum ennþá ástæðu til að gjalda varhug við frumvarpinu þrátt fyrir breytingar sem hafa verið gerðar á því,“ segir Hörður.

Helgi Hrafn Gunnarsson, þingmaður Pírata, situr í allsherjar- og menntamálanefnd þingsins. Hann segir að þær breytingar sem gerðar voru á frumvarpinu i sumar hafi ekkert að segja. „Frumvarpið er ófreskja sem brýtur gegn friðhelgi einkalífsins og gegn ákvæðum stjórnarskrárinnar,“ segir hann. Hann segir að upplýsingaöflun af þessu tagi þjóni stjórnvöldum en ekki almenningi í landinu.

„Þetta er vandræðamál og það þarf að skoða þetta frumvarp betur og fá frekari upplýsingar um það. Því er ekki að neita að Hagstofufrumvarpið fer frekar öfugt ofan í venjulega sjálfstæðismenn,“ segir Brynjar Níelsson, þingmaður Sjálfstæðisflokksins.

„Það er mjög mikilvægt fyrir stjórnvöld að hafa traustar upplýsingar um skuldagreiðslur og eiginfjárstöðu heimilanna í landinu til að geta metið áhrif af aðgerðum stjórnvalda,“ segir Líneik Anna Sævarsdóttir, þingmaður Framsóknarflokksins og fulltrúi í allsherjar- og menntamálanefnd. „Það liggur fyrir að þessar upplýsingar hefur skort og sérstaklega upplýsingar til að skoða hvaða áhrif aðgerðir hafa á mismunandi hópa eftir fjölskyldugerðum og aldri. Þess vegna er nauðsynlegt að koma þessu frumvarpi í gegn.“