Að ganga gegn þjóðinni

„Það er þjóðfundurinn, þ.e.a.s. þjóðin sjálf, sem er höfundur frumvarpsins og þeir sem reyna að leggja stein í götu frumvarpsins þeir eru í raun og veru að ganga gegn þjóðinni,“ sagði stjórnlagaráðsfulltrúi í Kastljósviðtali þann 9. október síðastliðinn. Við ummæli þessi er ýmislegt að athuga.

Ég var einn þeirra einstaklinga sem sat þjóðfundinn í nóvember 2010 og á þaðan góðar minningar. Því skal hins vegar haldið til haga að frumvarp stjórnlagaráðs var ekki skrifað á þjóðfundinum. Á þjóðfundinum fór fram gott spjall um þau grunngildi sem gestir töldu að viðhafa ætti í samfélaginu. Þar var aftur á móti ekki skrifuð ný stjórnarskrá né gerð raunveruleg tilraun til að endurskipuleggja stjórnskipunina. Þjóðfundurinn gat raunar í eðli sínu ekki orðið markviss vettvangur slíkra verka. Var það einkum fyrir þær sakir að núgildandi stjórnarskrá lýðveldisins var ekki með neinum hætti tekin fyrir á fundinum. Eina aðkoma stjórnarskrárinnar að þjóðfundinum var sú að hún hékk á plakati í anddyri Laugardalshallarinnar.

Þá vekja orð stjórnlagaráðsfulltrúans upp eftirfarandi spurningu: Er maður, sem greiðir atkvæði gegn frumvarpi stjórnlagaráðs, að ganga gegn sinni eigin þjóð? Verður maður andstæðingur þjóðarinnar við það eitt að vera ósammála öðrum um pólitískt deilumál? Svarið við því hlýtur að vera nei. Á Íslandi eru þrátt fyrir allt til staðar grunngildi og stjórnarskrárvarin mannréttindi um tjáningarfrelsi og frjálsar skoðanir. Þeir sem leggjast gegn frumvarpi stjórnlagaráðs eru því sannarlega ekki að ganga gegn þjóð sinni heldur þvert á móti að nýta stjórnarskrárvarin mannréttindi sín og rétt til áhrifa.

Sjálfur mun ég nýta þessi réttindi mín til að gjalda tillögum stjórnlagaráðs neiyrði mitt í þjóðaratkvæðagreiðslunni þann 20. október. Ég tel að á frumvarpinu séu of margir efnislegir og formlegir gallar til að það geti orðið grundvöllur nýrrar stjórnarskrár. Svo dæmi sé tekið þá hljóma pólitískar markmiðsyfirlýsingar frumvarpsins, svo sem um þjóðareign auðlinda og að öllum skuli tryggður réttur til sanngjarnra launa, sannarlega vel á yfirborðinu. Þegar betur er að gáð reynist efnislegt inntak slíkra ákvæða hins vegar lítið og óljóst og á þeim getur orðið erfitt að byggja raunverulegan rétt þegar á reynir.

Aðrir kunna að hafa aðra sýn en ég á frumvarp stjórnlagaráðs og munu þá greiða atkvæði í samræmi við það. Hvernig svo sem fólk greiðir atkvæði í þjóðaratkvæðagreiðslunni er þó ljóst að með atkvæði sínu er það ekki að ganga gegn þjóð sinni, heldur að nýta grundvallarmannréttindi sín. Það eru stjórnarskrárvarin mannréttindi sem ekki verða skert með yfirlýsingum einstakra stjórnlagaráðsfulltrúa um að tilteknar skoðanir „gangi gegn þjóðinni“.