"Nýja háskólasjúkrahúsið – kjarni málsins“

Í aðsendri grein Sighvats Björgvinssonar þ. 21. maí 2012 greinir Sighvatur snöfurmannlega kjarnann frá tittlingaskít og aukaatriðum og dregur fram nokkrar spurningar sem hann telur að menn hafi látið hjá líða að ræða, þá sennilega vegna þess að menn treysti sér ekki í slíka umræðu.

Það er rétt að þessi atriði hafa ekki verið mjög áberandi í almennri umræðu og það er mikilvægt að nú skuli loksins kominn fram aðili, sem ekki eigi beinna hagsmuna að gæta og treysti sér til að kveða upp úr um að megnið af allri hinni frjálsu umræðu hingað til, hafi í raun verið um aukaatriði.

Við gerum fastlega ráð fyrir því að fv. heilbrigðisráðherra sé fyllilega ljóst að Landspítalinn er einhver mikilhæfasta mennta- og vísindastofnun þjóðarinnar, sé t.d. litið til fjölda og kunnáttu þeirra rúmlega 1.300 nemenda sem þar hljóta menntun sína ár hvert, sem og fjölda tilvitnaðra vísindagreina frá starfsmönnum spítalans, sem birtast árlega í alþjóðlegum vísindaritum. Landspítali er þess vegna háskólasjúkrahús, og hefur verið það lengi. Á síðustu árum hefur spítalinn eflst sem slíkur í öflugu samstarfi við Háskóla Íslands, Íslenska erfðagreiningu og Hjartavernd auk fjölmargra erlendra mennta- og heilbrigðisstofnana. Nýbygging spítalans og Heilbrigðisvísindasviðs Háskóla Íslands er því ekki nýbreytni heldur nauðsynleg þróun til að tryggja áfram gott heilbrigðiskerfi.

Á háskólaspítala fléttast saman í daglegu starfi, þjónusta við sjúklinga, menntun og vísindastarf, þannig að þessir þættir styðja hver annan. Starfsemi Landspítalans var reyndar þegar með þessum hætti löngu áður en lög um heilbrigðisþjónustu (40/2007) voru sett. Lögin hafa hins vegar rammað inn ákveðinn veruleika hvað þessa starfsemi varðar. Þau eru mikilvæg yfirlýsing Alþingis og viðurkenning á því starfi sem þróast hefur um árabil á Landspítalanum. Þessi starfsemi hefur vissulega goldið fyrir þann aðbúnað sem spítalinn hefur orðið að búa við og margoft hefur verið lýst hvað varðar aðbúnað til þjónustu við sjúklinga.

Það er réttilega vitnað til þess að víða erlendis sé talið að u.þ.b. eina milljón manns þurfi til að standa að baki slíkri stofnun sem hér um ræðir. En reynslan sýnir að höfðatöluviðmið af þessu tagi hafa takmarkað gildi í íslenskum raunveruleika. Ætti það að gilda væri hér enginn Háskóli, engar hjartaaðgerðir gerðar né heldur nokkrar krabbameinslækningar stundaðar, svo dæmi séu nefnd.

Það er enn fremur rétt að nám heilbrigðisstétta er kostnaðarsamt, einkum frambærilegt læknanám. Hvað varðar sérfræðimenntun, t.d. lækna, þá hafa Íslendingar notið þess að íslenskir læknar hafa sótt sérfræðiþekkingu sína til erlendra þjóða án þess að þurfa að greiða fyrir þá menntun. Þeir hafa einfaldlega gengið inn í sérfræðinám við bestu háskólaspítala beggja vegna Atlantshafsins og þannig strangt til tekið verið kostaðir til náms af nágrannaþjóðum okkar. Þeirra persónulega framlag hefur verið að leggja sitt af mörkum til þjónustu fyrir þær þjóðir, á lágmarks starfsþjálfunarlaunum, og menntað sig þannig til að geta komið heim og haldið áfram að vera Íslendingar og efla íslenskt heilbrigðiskerfi og háskólastarfsemi. Íslendingar eru aufúsugestir í framhaldsnám, ekki bara læknar heldur aðrar heilbrigðisstéttir líka.

Unnar hafa verið ítarlegar starfsemisáætlanir sem taka tillit til þátta eins og mannfjöldaspár, breytinga í aldursdreifingu þjóðarinnar, breytinga í tíðni einstakra sjúkdóma (m.a. vegna fyrirsjáanlegra breytinga í aldurssamsetningu þjóðarinnar), sem fyrisjáanlegt er að allir munu leiða til aukinnar þjónustuþarfar. Líka hefur verið rýnt í þætti sem vinna móti þessum breytingum eða koma til með að mæta þjónustuþörfinni. Hér er um að ræða atriði eins og ný og þróuð þjónustuform, þverfaglega teymisvinnu, samvinnu stofnana, aukna dag- og göngudeildarstarfsemi auk framfara sem leiða til nýrra og vonandi árangursríkari meðferðamöguleika og forvarnastarfs. Árið 2004 unnu rúmlega 300 starfsmenn Landspítala greinargóða skýrslu þar sem öll þessi atriði voru skoðuð og spáð fyrir um þróun mála til ársins 2025. Skýrslan hefur síðan verið endurskoðuð en m.a. byggja á henni áætlanir um rúmafjölda hins nýja háskólaspítala.

Það er rétt að ástandið á Landspítalanum er slæmt er varðar tækjabúnað og aðbúnað allan og að ræða þarf af ábyrgð og þekkingu um þau mál og nauðsyn þess að bæta þar úr. Starfsfólkið vinnur daglega frábært starf við mjög erfiðar aðstæður.

Það hefur verið spurt hvort menn vilji bera ábyrgð á ákvörðunum sem leiða munu til byggingar nýs háskólasjúkrahúss. Okkar svar við því er „já". Við viljum hins vegar ekki bera ábyrgð á því ástandi sem gæti skapast hér í náinni framtíð ef ekki verður byggður nýr háskólaspítali. Það ástand yrði líklega þannig að spurningar um önnur sjúkrahús á landinu væru með öllu óþarfar. Heilbrigðiskerfi lítillar eyþjóðar getur ekki staðið eitt og sér án öflugs háskólasjúkrahúss. Íslendingar hafa sýnt að þeir geta haldið uppi starfsemi háskólasjúkrahúss svo sómi er að. Framfarirnar allt í kringum okkur sýna hins vegar, að sú staða viðhelst ekki af sjálfu sér. Þegar líka er sýnt fram á, að það að gera ekki neitt sé dýrasti valkosturinn, blasir við að áform um endurnýjun Landspítala eru á réttum grunni reist.