Bréf Jóns mögulega refsivert á Íslandi

Jón Baldvin Hannibalsson var kærður fyrir kynferðisbrot gagnvart Guðrúnu Harðardóttur, ungri frænku eiginkonu sinnar, árið 2005. Ríkissaksóknari taldi bréf frá Jóni Baldvini til hennar geta fallið undir brot á lögum um blygðunarsemi, en málið var látið niður falla vegna þess að verknaðurinn þótti ekki refsiverður í Venesúela. Sagt er frá málinu í Nýju lífi, sem kom út í gær.

Í kærunni á hendur Jóni Baldvini kemur fram að hann hafi snert stúlkuna óþarflega mikið og meðal annars borið á hana sólarolíu á Spáni árið 1994, þegar hún var tíu ára. Þá hafi hún farið með honum og fjölskyldu hans til Ítalíu árið 1999 þar sem hann hafi gert tilraun til að kyssa hana. Hún hafi verið með pinna í tungunni og hann sagt að hann hefði aldrei kysst stelpu með pinna í tungunni.

Þá segir hún frá því að hún hafi tvisvar vaknað við að Jón Baldvin hafi verið inni í herbergi hennar eða fyrir utan það. Í annað skiptið hafi faðir hennar verið að reka hann í burtu af stigapalli fyrir framan herbergið en í hitt skiptið hafi hann verið í herberginu og boðið stúlkunni viskí og vindil. Þetta segir hún hafa átt sér stað þegar hún var þrettán eða fjórtán ára.

Þá sendi Jón Baldvin stúlkunni bréf sem voru lögð fram hjá lögreglu. Bréfin voru annars vegar send á tímabilinu ágúst til nóvember 1998, þegar hún var fjórtán ára, og hins vegar frá apríl til júní 2001, þegar hún var sextán og sautján ára. Þá var hún skiptinemi í Venesúela. Árið 1998 sendi Jón Baldvin henni meðal annars bréf stílað á heimilisfang Hagaskóla við Hagatorg. Í bréfinu segir hann að ástæða þess sé að henni þyki ef til vill óþægilegt að fá bréfin heim til sín.

Jón Baldvin var alþingismaður í sextán ár og var bæði fjármálaráðherra og utanríkisráðherra á þeim tíma. Hann tók svo við starfi sendiherra árið 1998 og var fyrst sendiherra í Bandaríkjunum frá 1998 til 2002 og svo í Finnlandi frá 2002 til 2006.

Lögregla rannsakaði ekkiGuðrún kærði til lögreglunnar í september 2005 og var tekin af henni skýrsla samdægurs. Þremur mánuðum síðar var henni sent bréf þar sem tilkynnt var að ekki þætti ástæða til að hefja lögreglurannsókn.

Brotin væru fyrnd og bæði Jón Baldvin og Guðrún hafi verið búsett erlendis. Þessi frávísun var kærð til ríkissaksóknara af lögmanni Guðrúnar með þeim rökum að háttseminni hafi ekki lokið fyrr en í júní 2001 og því hafi aðeins verið liðin fjögur ár, en fyrningartíminn var fimm ár.

Þá ætti það ekki að hafa áhrif á málið að þau hafi verið búsett í útlöndum. Ríkissaksóknari felldi í kjölfarið úr gildi niðurstöðu lögreglunnar og fyrirskipaði að málið skyldi rannsakað. Hins vegar komst hann að þeirri niðurstöðu að ekki væri um samfellda háttsemi að ræða, „því væru hin meintu eða ætluðu brot vegna bréfanna frá 1998, fyrnd," að því er segir í Nýju lífi. Því voru aðeins bréfin frá 2001 rannsökuð.

Lýsti kynnum af vændiskonumAnnars vegar er um að ræða bréf sem Jón Baldvin sendi henni þegar hann var staddur í Tallin í Eistlandi, í apríl 2001, þar sem hann var heiðursræðumaður á hátíðarsamkomu. Í því lýsir hann samskiptum við vændiskonur sem hann hitti á veitingastað í borginni og segir þær hafa minnt hann á hana. Hann segist hafa boðið einni vændiskonunni með sér í mat til að fá frið. Í bréfinu lýsir hann samræðum sínum við stúlkurnar um störf þeirra.

Hvatti hana til að koma í heimsókn og stytta honum stundirHins vegar sendi hann bréf frá Washington, þar sem hann var sendiherra, í júní 2001. Þar segist hann ætla að senda henni „lofnarsögu eftir rómaðasta skáld Perú" í hraðpósti. „Sagan er munúðarsaga um þroskaða konu sem ungur drengur leggur á girndarhug (hann er bara 10 ára)."

Þá lýsir hann samförum sínum og konu sinnar í kjölfar þess að hafa lesið bókina. „Allavega áhrifamikil saga. Og tilvalin rökkurlesning fyrir unga stúlku sem er hætt að vera barn og er (bráðum?) orðin kona – áður en hún sofnar blíðlega á vit drauma sinn[a]."

Í beinu framhaldi af því segir Jón Baldvin að hann verði aleinn og yfirgefinn frá 20. júní til 5. júlí og hvetur Guðrúnu til að koma við í Washington og stytta honum stundir á leið sinni heim úr skiptináminu.

Hann sendi henni svo bókina, In Praise of the Stepmother, með pósti nokkrum dögum síðar.

Viðurkenndi dómgreindarbrestJón Baldvin var yfirheyrður í febrúar árið 2006 og þar viðurkenndi hann að hafa farið yfir strikið í síðarnefnda bréfinu. Hann hafi sýnt af sér dómgreindarbrest og verið undir áhrifum áfengis og af bókinni. Hann neitaði að hafa haft nokkuð kynferðislegt í huga gagnvart Guðrúnu. Bréfaskriftirnar hafi verið bréfaskriftir fullorðins fólks og bréfinu hafi fylgt bók sem megi líta á sem listaverk. Um leið og honum hafi borist kvartanir hafi hann beðist afsökunar ítrekað en afsökunarbeiðnir hafi ekki verið teknar til greina.

Tók ár að fá upplýsingarÍ upphafi rannsóknar óskaði lögreglan eftir upplýsingum frá dómsmálaráðuneytinu um það hvort ákvæði um blygðunarkennd væri að finna í lögum í Washington og Venesúela. Ráðuneytið áframsendi beiðnina til utanríkisráðuneytisins tæpum mánuði síðar, eða í mars 2006. Svar með upplýsingum um þetta fékkst frá utanríkisráðuneytinu tæpu ári síðar, fyrst um löggjöf í Washington í lok janúar og svo um löggjöf í Venesúela í lok mars.

Rannsókn málsins og niðurfellingRíkissaksóknari lét málið gegn Jóni Baldvini niður falla 29. mars 2007, einu og hálfu ári eftir að Guðrún hafði lagt fram kæru, og sama dag og bréf með upplýsingum um löggjöf í Bandaríkjunum og Venesúela bárust. Í ákvörðun ríkissaksóknara kemur fram að sú háttsemi hans að senda henni bréf, þar sem hann lýsti samförum við eiginkonu sína, móðursystur hennar, kunni að mati ríkissaksóknara að falla undir verknaðarlýsingu 209. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Sú grein kveður á um að hver sem með lostugu athæfi særir blygðunarsemi manna eða er til opinbers hneykslis skuli sæta fangelsi allt að fjórum árum.

Hins vegar segir ríkissaksóknari að hið ætlaða brot hafi verið framið á erlendri grundu og einungis sé heimilt að refsa fyrir það samkvæmt íslenskum hegningarlögum sé það jafnframt refsivert í því ríki sem það er framið í. Í venesúelskum lögum sé skilyrði að brot gegn blygðunarsemi og góðum siðum sé framið á almannafæri til að dæma megi fyrir það. „Eru því ekki efni til frekari aðgerða í málinu."

Sigríður Friðjónsdóttir ríkissaksóknari vildi ekki tjá sig um málið við Fréttablaðið í gær og vísaði á Huldu Elsu Björgvinsdóttur saksóknara hjá embættinu. Ekki náðist í hana.