Fagna ber samstöðu í öryggismálum

Árni Þór Sigurðsson, þingmaður VG og formaður utanríkismálanefndar, gagnrýndi ákvörðun Finnlands og Svíþjóðar um að taka þátt í loftrýmiseftirliti hér á landi í Fréttablaðinu 15. nóvember sl. Það er vissulega rétt hjá Árna Þór að kalda stríðinu lauk með falli Sovétríkjanna í byrjun tíunda áratugar síðustu aldar. Þrátt fyrir að því sé lokið og nú um stundir sé friðsælt á Norður-Atlantshafi, þá hvarf ekki sú grundvallarskylda íslenskra stjórnvalda að tryggja öryggi og varnir landsins til frambúðar. Markmiðið með samstarfinu er fyrst og fremst að efla öryggi og tryggja sameiginlega hagsmuni svæðisins í heild.

Í kalda stríðinu voru Norðurlöndin klofin í afstöðu sinni til öryggis- og varnarmála, sem helgaðist af ólíkri afstöðu þeirra til varnarsamstarfs vestrænna ríkja. Á þessum tíma voru þessi mál ekki rædd á þingum Norðurlandaráðs. Því ber að fagna að þau eru orðin að pólitísku viðfangsefni ríkjanna á þessum vettvangi, þó svo að bæði Svíþjóð og Finnland standi utan Norður-Atlantshafsbandalagsins (NATO).



Aukið samstarf

Árið 2009 kynnti Thorvald Stoltenberg, fyrrverandi utanríkisráðherra Noregs, skýrslu sem hann vann fyrir utanríkisráðherra Norðurlandanna um möguleika á auknu samstarfi þeirra í öryggismálum. Stoltenberg mælti meðal annars með því að löndin hefðu samstarf um loftrýmisgæslu yfir Íslandi, eftirlit með hafsvæðum allt í kringum Norðurlöndin og samstarf í alþjóðaverkefnum. Á undanförnum árum hafa þau aukið samstarf sitt í öryggis- og varnarmálum og bæði Svíar og Finnar hafa starfað náið með NATO á síðustu árum í ýmsum verkefnum, eins og friðargæslu.

Með brotthvarfi varnarliðsins frá Keflavíkurflugvelli árið 2006 skapaðist öryggistómarúm, þar sem stórt svæði á Norður-Atlantshafi var skilið eftir án reglubundins eftirlits og Ísland var eina þjóðin í NATO sem stóð eftir án loftvarna. Í kjölfarið hófst tímabundin loftrýmisgæsla NATO þjóða á Íslandi í nokkrar vikur í senn. Þessi gæsla gegnir því hlutverki að vera sýnileg vörn sem og æfingar fyrir viðkomandi flugheri. Það er skylda bandalagsins að koma Íslandi til hjálpar ef öryggi þess er ógnað. Því er nauðsynlegt að þau ríki sem kæmu til varnar hafi þekkingu og reynslu af íslenskum aðstæðum.

Merkur áfangi

Yfirlýsing Finnlands og Svíþjóðar um að taka þátt í loftrýmisgæslu yfir Íslandi er merkur áfangi í norrænu samstarfi og í fullu samræmi við tillögur Stoltenberg um nánari samvinnu Norðurlandanna í öryggis- og varnarmálum. Ríkin taka þar með þátt í að uppfylla það öryggistómarúm sem myndaðist með brotthvarfi varnarliðsins.

Við teljum að Svíar og Finnar séu ekki með þessu framtaki að taka þátt í stríðsleikjum eða hernaðarbrölti, heldur dýpka og styrkja norrænt samstarf. Eitt af höfuðeinkennum norrænna velferðaríkja er að borgarar þess búa við frið og öryggi. Stuðningsmenn ríkisstjórnar sem kenna sig við norræna velferð ættu því að fagna samstöðu þessara ríkja um að tryggja öryggi á norðlægum slóðum.