Lífræn ræktun og lífrænn landbúnaður

Lífræn ræktun, lífrænn landbúnaður og iðnaðarframleiðsla landbúnaðarafurða hefur verið til umfjöllunar í fjölmiðlum sem og réttur neytenda til að afla sér upplýsinga um erfðabreytt matvæli. En um hvað snýst lífræn ræktun?

Lífræn ræktun, sem segja má að sé lífefld ræktun á vaxandi vinsældum að fagna og byggir hún m.a. á leiðbeiningum dr. Rudolfs Steiners sem var austurrískur náttúruvísindamaður og heimspekingur, en einnig á áratuga traustum grunni tilrauna og rannsókna. Lífræn ræktun hefur verið stunduð frá örófi alda um allan heim. Njáll á Bergþórshvoli stundaði lífræna ræktun og lét aka skarni á hóla, en meðal frumkvöðla hér á landi á seinni tímum má nefna garðyrkjumenn við Heilsustofnun NLFÍ í Hveragerði.

Vistvæna ræktun- og landbúnað má telja þann sem sannanlega raskar ekki vistkerfum náttúrunnar til skaða.

Í lífefldri ræktun og landbúnaði eru settar enn strangari reglur og gæðakröfur, auk þess að háttbundin notkun náttúrulegra hvata er viðhöfð. Hvatar örva niðurbrot og uppsöfnun næringarefna í safnhaug og jarðvegi og stuðla að betri nýtingu áburðarefna, ásamt því að auka gæði og geymsluþol matjurta.

Lífræn ræktun er af sama meiði og lífrænn landbúnaður en samkvæmt samþykktum alþjóðlegrar hreyfingar um lífrænan landbúnað eru helstu markmiðin þessi:

Að framleiða holl matvæli í besta gæðaflokki og í nægjanlegu magni.

Að vinna með lífríki jarðar en ekki gegn því.

Að viðhalda og auka frjósemi jarðvegs til langframa.

Að stuðla að og auka lífræna hringrás í landbúnaði með örverum, jarðvegsflóru og fánu, jurtum og dýrum.

Að nota eins mikið og kostur er af endurnýjanlegum auðlindum í staðbundnum sjálfbærum landbúnaði.

Að vinna eins og kostur er með lokuð kerfi varðandi lífræn efni og næringarefni.

Að veita búpeningi nauðsynleg skilyrði til að lifa eðlilegu lífi en endurnýta hráefni og afurðir eins og kostur er.

Að forðast alla mengun vegna tækjanotkunar.

Að viðhalda fjölbreytni tegunda á ræktuðum svæðum og umhverfis þau, m.a. með verndun plöntu- og dýrasamfélaga.

Að hafa í huga félagsleg og umhverfisleg áhrif landbúnaðar, einnig með tilliti til lífsafkomu og starfsánægju framleiðenda.

Markmið lífrænnar ræktunar er þríþætt: að viðhalda frjósemi jarðvegs til framtíðar; að auka mótstöðuafl jurta gegn sjúkdómum og sníkjudýrum með réttum ræktunaraðferðum svo notkun hættulegra eitur- og varnarefna verði ónauðsynleg; og loks að framleiða heilnæmar afurðir af sem mestum gæðum.

Í lífrænni ræktun er fylgt náttúrulegum takti hverrar árstíðar. Frjósemi jarðvegs er viðhaldið með víxlræktun, fjölbreyttu tegundavali við ræktun og jarðveginum er skilað aftur sem nemur afrakstri af uppskeru jarðvegsins. Hlutverk áburðar í lífrænni ræktun er að auðga hann og gæða lífi og í því tilliti er húsdýraáburður einn mikilvægasti þátturinn. Það sem mestu veldur er lífshvatinn sem í honum er og hann færir jarðveginum. Húsdýraáburður er jarðvegsbætandi, eykur magn gróðurmoldar og framleiðni hennar.

Lífrænn áburður er m.a. þangmjöl, fiskimjöl, beina- og kjötmjöl og jurtaleifar. Nokkrar plöntutegundir er unnt að rækta til að auka næringarinnihald jarðvegs, einkum sem þátt af sáðskiptaræktun. Þetta eru t.d. belgjurtir, s.s. smári, sem ræktaðar eru að sumri en plægðar niður að hausti sem grænáburður. Með íblöndun lífræns áburðar í ræktunarjarðveg er rennt stoðum undir fjölskrúðugt örverulíf í moldinni en það er undirstaða arðsemi og þrifa nytjaplantna vegna þess að örverur ummynda næringarefni í náttúrulegri hringrás og styrkja mótstöðuafl jurta gegn ásókn skordýra og gegn sjúkdómum. Lifandi jarðvegur er því frjósamur jarðvegur.

Afar mikilvægt er að meðhöndla áburðinn þannig að hann örvi og viðhaldi lífsferlinum í jarðvegi og að verðmæt næringarefni, s.s. köfnunarefni sem er óstöðugt, nýtist sem best. Ummyndun áburðarins í safnhaugaferlinu er jarðveginum nauðsynleg til viðhalds og endurnýjunar.